1
00:00:08,581 --> 00:00:14,670
‫دایناسورها برای بیش از 1۵۰ میلیون سال
‫به سیاره حکمرانی کردن

2
00:00:15,546 --> 00:00:18,591
‫تقریبا هر گوشه از کره رو اشغال کردن

3
00:00:19,175 --> 00:00:23,012
‫و تقریبا به هر شکل
‫و اندازه قابل تصوری رسیدن

4
00:00:24,222 --> 00:00:27,266
‫بعضیاشون واقعا خارق العاده بودن

5
00:00:30,686 --> 00:00:34,399
‫حالا می‌دونیم که تی‌رکس
‫یه شناگر قوی بود

6
00:00:36,651 --> 00:00:39,946
‫ولاسیرپترها شکارچی‌های حیله‌گر و پردار بودن

7
00:00:41,864 --> 00:00:45,827
‫و بعضی از دایناسورها
‫عجیب‌ترین رفتار رو داشتن

8
00:00:48,705 --> 00:00:52,458
‫ولی تقریبا هر روز اکتشافات جدید انجام میشه

9
00:00:52,458 --> 00:00:57,505
‫که اطلاعات بیشتری رو راجع به حیات
‫در ۶۶ میلیون سال پیش روی این سیاره میگه

10
00:01:02,468 --> 00:01:05,346
‫این بار در برنامه سیاره ماقبل تاریخ،

11
00:01:05,346 --> 00:01:07,890
‫ما حیوانات جدیدی رو آشکار می‌کنیم

12
00:01:09,267 --> 00:01:13,604
‫و نگاهی تازه به جستجوی اون‌ها
‫برای پیدا کردن جفت داریم،

13
00:01:15,440 --> 00:01:18,067
‫چالش‌هایی که موقع بزرگ کردن یک خانواده...

14
00:01:19,360 --> 00:01:21,279
‫...و نبردهای غول آساشون
‫با اون‌ها مواجه میشن

15
00:01:29,370 --> 00:01:33,833
‫سفر به زمانی که طبیعت
‫با شکوه‌ترین نمایشش رو به نمایش گذاشت

16
00:01:37,378 --> 00:01:41,591
‫این برنامه سیاره ماقبل تاریخ ۲ هستش

17
00:01:59,984 --> 00:02:06,908
‫این بزرگترین پهنهٔ گدازه‌ایه
‫که صدمیلیون ساله زمین رو فرا گرفته

18
00:02:09,619 --> 00:02:12,497
‫دِکان در مرکز هند،

19
00:02:14,040 --> 00:02:15,458
‫یه مکان جهنمیه

20
00:02:16,542 --> 00:02:20,213
‫و قطعا جایی نیست که
‫انتظار حضور دایناسورها رو داشته باشین

21
00:02:22,423 --> 00:02:26,761
‫و با این‌حال غول‌ها با سفر به اینجا
‫زندگیشون رو به خطر میندازن

22
00:02:35,561 --> 00:02:37,021
‫آیسیسورها

23
00:02:40,525 --> 00:02:42,860
‫و همه‌شون ماده‌ هستن

24
00:02:55,123 --> 00:02:59,252
‫گدازه به قدری
‫در دکان جریان داشته...

25
00:02:59,252 --> 00:03:02,422
‫...که ضحامتش در برخی نقاط
‫ به ۱.۶ کیلومتر می‌رسه

26
00:03:17,103 --> 00:03:21,733
‫هر بهار ماده‌ها خونه‌ٔ امن جنگلیشون رو
‫ترک میکنن ...

27
00:03:21,733 --> 00:03:26,279
‫...تا سفری پرخطر
‫به این زمین‌های سنگلاخی کوهستانی بکنن

28
00:03:44,839 --> 00:03:49,510
‫اون‌ها میتونن ازطریق گدازه‌های سرد
‫و سخت‌‌شده، مسیری امن رو انتخاب کنن

29
00:03:52,597 --> 00:03:55,516
‫اما اینجا خطرات دیگه‌ای هم هست

30
00:04:02,023 --> 00:04:08,196
‫علاوه بر بخار، ترکیب کشنده‌ای از
‫دی اکسید کربن و سولفید هیدروژن

31
00:04:08,196 --> 00:04:11,115
‫از منافذ آتشفشانی فوران می‌کنه

32
00:04:14,327 --> 00:04:16,996
‫این گازهای سنگین

33
00:04:16,996 --> 00:04:19,082
‫در هوای خنک قبل سپیده‌دم ته‌نشین میشن

34
00:04:19,082 --> 00:04:22,960
‫تا یه پتوی خفه کننده که
‫ به سختی دیده میشه شکل بدن

35
00:04:25,088 --> 00:04:28,216
‫فقط چند‌تا تنفس می‌تونه کشنده باشه

36
00:04:32,136 --> 00:04:35,973
‫اما آیسیسورها یه مزیت حیاتی دارن

37
00:04:38,017 --> 00:04:43,689
‫گردنشون سرشون رو
‫ بالای پتوی بخارات سمی نگه می‌داره

38
00:04:55,451 --> 00:04:59,539
‫اما جلوتر جایی هست که
‫انجام این کار سخته

39
00:05:07,839 --> 00:05:10,216
‫دارن وارد یه منطقه کم ارتفاع میشن

40
00:05:10,216 --> 00:05:13,594
‫که غلظت گازهای کشنده داخلش زیاده

41
00:05:16,597 --> 00:05:21,436
‫و همین حالا هم یه چیزی
‫برای این ماده‌ها اشتباهه

42
00:05:26,065 --> 00:05:29,861
‫و بدتر از اون، با طلوع خورشید و گرم شدن هوا

43
00:05:29,861 --> 00:05:32,613
‫گازها حتی بالاتر هم میرن

44
00:05:37,827 --> 00:05:41,122
‫گردن‌های دراز دیگه نمیتونه
‫ از این گله محافظت کنه

45
00:05:46,335 --> 00:05:50,256
‫باید به سرعت به زمین‌های مرتفع‌تر فرار کنن

46
00:05:57,388 --> 00:06:01,517
‫صعود پرشیبیه
‫اما باید هوای تازه‌تری ‌همراه داشته باشه

47
00:06:16,032 --> 00:06:17,992
‫بالاخره راحت شدن

48
00:06:19,243 --> 00:06:22,622
‫و جلوتر مقصد نهاییشونه

49
00:06:26,459 --> 00:06:29,462
‫یه جزیره آتشفشانی در آسمون که

50
00:06:31,130 --> 00:06:34,884
‫بالاتر از این زمین‌های سنگلاخی کوهستانی
‫و خطرناک قرار داره

51
00:06:50,316 --> 00:06:56,280
‫دهانه بزرگ آتشفشان، کاسه آتشفشانی،
‫محل امنی برای لونه‌سازی گروهیه

52
00:06:57,824 --> 00:07:03,204
‫دریای گازهای سمی اطراف،
‫شکارچی‌ها رو دور نگه می‌داره

53
00:07:06,416 --> 00:07:12,046
‫و گرمای ناشی از حرارت مرکزی زمین،
‫اون رو به یه انکوباتور ایده‌آل تبدیل می‌کنه

54
00:07:27,562 --> 00:07:32,316
‫هر مادر یه گودال ۲ متری
‫در شن‌های گرم حفر می‌کنه...

55
00:07:32,316 --> 00:07:36,696
‫...تا بیش از ۲۰ تخم‌
‫به اندازه مِلون رو نگه داره

56
00:07:44,328 --> 00:07:47,582
‫تخم‌ها فعلا در کاسه آتشفشان محفوظن

57
00:07:47,582 --> 00:07:51,085
‫اما این تازه شروع داستان اون‌هاست

58
00:07:53,588 --> 00:07:54,797
‫در عرض چند ماه

59
00:07:54,797 --> 00:07:59,886
‫صدها بچۀ کوچولو از تخم بیرون میان
‫ تا با این دنیای متروک مواجه بشن

60
00:08:02,055 --> 00:08:04,140
‫اگر کسی قرار باشه زنده بمونه

61
00:08:04,140 --> 00:08:07,852
‫به یه تغییر کاملا به موقع شرایط نیاز داره

62
00:08:21,949 --> 00:08:25,286
‫زمین‌های سنگلاخ کوهستانی سیاره ماقبل تاریخ

63
00:08:25,286 --> 00:08:28,664
‫حتی دایناسورها رو هم محک می‌زنه

64
00:08:35,504 --> 00:08:37,632
‫این سرزمین عجیب...

65
00:08:37,632 --> 00:08:41,677
‫که توسط بادهای خروشان
‫و رودخونه‌های وسیع باستانی تراشیده شده

66
00:08:41,677 --> 00:08:44,347
‫ممکنه خالی از حیات باشه

67
00:08:52,522 --> 00:08:53,856
‫اما اینجا در آسیا...

68
00:08:54,607 --> 00:08:56,859
‫در این دره‌های باریک

69
00:09:00,321 --> 00:09:05,368
‫خانواده‌ای از ولاسیرپتورها پنهان شده

70
00:09:14,210 --> 00:09:17,088
‫بچه‌ها فقط چند هفته‌شونه

71
00:09:43,281 --> 00:09:49,871
‫ممکنه بنظر بیاد در این برهوت
‫آینده‌ی نامعلومی دارن

72
00:09:52,248 --> 00:09:58,254
‫بقای اون‌ها به اتفاق عجیبی بستگی داره‌،
‫اینجا نه، بلکه کیلومترها دورتر از خونه‌شون

73
00:10:03,885 --> 00:10:09,515
‫اون طرف صحرای سوزان، جنگلی قرار داره
‫که در دریایی از شن گیر افتاده

74
00:10:11,851 --> 00:10:16,064
‫تغییر فصول آب کمیاب رو به این ناحیه میاره

75
00:10:19,150 --> 00:10:21,444
‫توده‌های عظیم درخت‌های صنوبر

76
00:10:21,444 --> 00:10:25,114
‫حضور آب رو با برگ‌های مغذیشون نشون میدن

77
00:10:28,409 --> 00:10:31,412
‫جاذبه‌ای که حیوانات گرسنهٔ زیادی
‫ رو به اونجا می‌کشونه

78
00:10:38,419 --> 00:10:44,050
‫نمگتوسورهای گردن‌دراز به
‫تیتانوسورهای مغولی و...

79
00:10:55,061 --> 00:10:57,814
‫...پرنوسفال‌های بسیار کوچیک‌تر
‫همراه میشن

80
00:11:05,822 --> 00:11:07,865
‫اما یه چیزی جلوشون رو می‌گیره

81
00:11:13,788 --> 00:11:15,790
‫این فلات عظیم

82
00:11:21,838 --> 00:11:27,009
‫و تنها راه رسیدن به جنگل
‫ از طریق هزارتوی دره‌هاست

83
00:11:37,145 --> 00:11:40,815
‫همینکه وارد میشن،
‫گله مضطرب میشه

84
00:11:45,862 --> 00:11:49,198
‫کمینگاه خوبیه

85
00:11:59,167 --> 00:12:01,627
‫ولاسیرپتورها منتظرن

86
00:12:10,136 --> 00:12:13,097
‫اما احتمالا نمیتونن
‫ با یه تیتانوسور مقابله کنن

87
00:12:15,641 --> 00:12:20,313
‫موفقیت در عوض به بقیه
‫ شکارچی‌های در تکاپو بستگی داره

88
00:13:04,273 --> 00:13:05,650
‫تاربوسورها

89
00:13:11,781 --> 00:13:16,160
‫نسخۀ آسیایی تی‌رکس

90
00:13:23,251 --> 00:13:27,088
‫با نزدیک شدن شکارچی‌ها
‫اضطراب همه‌گیر میشه

91
00:13:30,251 --> 00:13:43,088
—  ماي موويیز —

92
00:13:47,191 --> 00:13:51,028
‫فقط پرنوسفال‌ها می‌تونن
‫ به ارتفاعات فرار کنن

93
00:13:57,285 --> 00:14:01,122
‫و این همون چیزیه که
‫ ولاسیرپتورها منتظرش بودن

94
00:14:09,714 --> 00:14:14,218
‫ ولاسیرپتورها بالاخره
‫می‌تونن شبیخون بزنن

95
00:14:23,102 --> 00:14:24,103
‫در نهایت

96
00:14:27,482 --> 00:14:31,944
‫با کار گروهی،
‫برای کل خانواده غذا فراهم کردن

97
00:14:38,785 --> 00:14:41,579
‫تاربوسورها هم موفق شدن

98
00:14:44,207 --> 00:14:47,752
‫درواقع برای شکارچی‌ها موقع وفور هستش

99
00:14:52,507 --> 00:14:57,845
‫و برای ولاسیرپتورها بهترین زمان
‫برای تشکیل خانواده‌س

100
00:15:13,486 --> 00:15:18,157
‫داشتن والدین باهوش و دلسوز
‫می‌تونه شروعی عالی برای جوونا باشه

101
00:15:20,159 --> 00:15:22,328
‫و اینجا در زمین‌های سنگلاخ آسیا،

102
00:15:22,328 --> 00:15:26,499
‫تعداد کمی والدین دایناسور بیشتر هست
‫که فداکارتر از این‌ها باشه

103
00:15:28,710 --> 00:15:32,004
‫کلنی لونه‌سازی کاریتورپتورها

104
00:15:40,138 --> 00:15:45,393
‫چند روز پیش ماده‌ها
‫روی این برآمدگی‌های حلقوی تخم گذاشتن

105
00:15:50,565 --> 00:15:54,277
‫اما وظیفه روی تخم خوابیدن با نرهاست

106
00:15:57,113 --> 00:15:58,990
‫و این ساده نیست

107
00:16:13,546 --> 00:16:18,718
‫تخم‌ها در معرض آفتاب ظهر زود میپزن

108
00:16:25,850 --> 00:16:29,854
‫اما پدرها از دم پهن و
‫ پرهای ساعدشون استفاده می کنن...

109
00:16:29,854 --> 00:16:31,606
‫...تا روی لونه سایه بندازن

110
00:16:36,069 --> 00:16:37,570
‫و بهای سنگینی بدن

111
00:16:40,740 --> 00:16:44,869
‫ساعت‌ها گرمای شدید رو دووم میارن

112
00:17:20,988 --> 00:17:26,703
‫در نهایت، در خنکی شب،
‫نرها می‌تونن دنبال غذا برن

113
00:17:30,164 --> 00:17:33,876
‫اینجاست که لونه‌سازی توی کلنی
‫مزیت داره

114
00:17:37,338 --> 00:17:41,968
‫به جای خروج همگانی،
‫کاریتورپتورها به نوبت میرن

115
00:17:45,388 --> 00:17:49,183
‫پس همیشه یه همسایه مراقبه

116
00:17:52,353 --> 00:17:57,233
‫اما این مراقبت همسایگی هم
‫ نمی‌تونه امنیتشون رو تضمین کنه

117
00:18:12,457 --> 00:18:17,211
‫یه  کوروکلای ماده، فامیل ولاسیرپتورها

118
00:18:18,671 --> 00:18:21,424
‫خیلی گرسنه‌س اما نسبت به...

119
00:18:21,424 --> 00:18:24,927
‫...منقار و پنچه‌های قدرتمند
‫کاریتورپتورها هوشیاره

120
00:18:31,184 --> 00:18:34,020
‫اما اون یه مزیت کلیدی داره

121
00:18:37,231 --> 00:18:41,903
‫دید شبش بهتر از صاحبان لونه‌س

122
00:18:50,745 --> 00:18:55,625
‫اگه ساکت باشه می‌تونه
‫ بدون شناسایی وارد کلنی بشه

123
00:18:58,711 --> 00:19:01,130
‫هدفش رو با دقت انتخاب می‌کنه

124
00:19:17,188 --> 00:19:19,107
‫این شانس اونه

125
00:19:26,322 --> 00:19:27,865
‫اما نه برای حمله

126
00:19:29,867 --> 00:19:33,496
‫این شکارچی دزد هم هست

127
00:20:05,403 --> 00:20:09,240
‫تا جایی که می‌تونه به سرعت تخم‌ می‌خوره

128
00:20:18,750 --> 00:20:21,419
‫وقت تمومه. شناسایی شده

129
00:20:23,588 --> 00:20:25,673
‫یه تخم برمی‌داره ببره

130
00:20:50,114 --> 00:20:54,660
‫حالا میتونه در آرامش از
‫ تخم دزدیش لذت ببره

131
00:20:59,791 --> 00:21:03,086
‫اما این دزد غنیمت‌هاشو با بقیه تقسیم می‌کنه

132
00:21:04,921 --> 00:21:09,926
‫با این خُرخُرها، بچه‌هاش رو صدا می‌زنه

133
00:21:27,318 --> 00:21:30,988
‫جوجه‌های خودشم
‫ خیلی وقت نیست از لونه دراومدن

134
00:21:39,288 --> 00:21:43,543
‫باید یاد بگیرن که این چیز جدید عجیب غذاست

135
00:21:45,712 --> 00:21:48,297
‫و کشف کنن چجوری...

136
00:21:55,012 --> 00:22:01,310
‫...با نوک یا پنجه‌شون بشکننش

137
00:22:21,372 --> 00:22:27,003
‫موفقیت آمیز بود، احتمالا
‫بیشتر بخاطر شانس بود تا مهارت

138
00:22:29,255 --> 00:22:35,219
‫اما هنوزم برای این نسل بعدی
‫تخم دزدها درسی حیاتیه

139
00:22:44,604 --> 00:22:47,815
‫در زمین سنگلاخی، آسودگی شب‌های خنک‌تر

140
00:22:47,815 --> 00:22:53,488
‫خیلی زود با برگشت گرمای شدید
‫پرتوهای خورشید همراه میشه

141
00:22:57,533 --> 00:23:04,540
‫دمای سطح شن‌ها میتونه
‫ تا بالای ۷۱ درجه سانتی گراد هم برسه

142
00:23:07,752 --> 00:23:12,256
‫هر آبی اینجا در عرض چند ثانیه
‫جذب یا تبخیر میشه

143
00:23:14,717 --> 00:23:18,763
‫این یکی از خشک‌ترین نقاط زمینه

144
00:23:30,608 --> 00:23:34,153
‫بدون آب، هیچ حیوونی دووم نمیاره

145
00:23:36,906 --> 00:23:40,410
‫با این حال خونۀ این تارچیاهای جوونه

146
00:23:50,086 --> 00:23:53,297
‫اون‌ها آنکیلوسورهای صحرازی هستن

147
00:23:59,554 --> 00:24:03,224
‫بشدت زره پوشن و
‫ دم های بزرگ و گرزمانند دارن

148
00:24:07,520 --> 00:24:12,400
‫پوست‌های تیره از چشم‌های تارچیا
‫جلوی نور زننده خورشید محافظت می‌کنن

149
00:24:22,660 --> 00:24:25,038
‫و این صدای...

150
00:24:25,038 --> 00:24:28,207
‫...سیستم تهویه هوای خود آرچیاست

151
00:24:30,460 --> 00:24:34,547
‫بینی بزرگ اون‌ها هوا رو زمانی که
‫ از بدن خارج میشه خنک می‌کنه

152
00:24:34,547 --> 00:24:39,093
‫بنابراین با هر نفس آب ارزشمند رو
‫متراکم و حفظ می‌کنن

153
00:24:43,848 --> 00:24:48,352
‫این باعث میشه
‫مدت‌های طولانی که ...

154
00:24:48,352 --> 00:24:50,021
‫...دنبال غذا هستن بدون آب دووم بیارن

155
00:24:54,358 --> 00:24:58,279
‫دماهای بالای اینجا
‫بادهای فرساینده‌ای ایجاد می‌کنن

156
00:24:58,279 --> 00:25:01,657
‫که سنگ‌ها رو به شکل‌های خارق العاده‌ای
‫می‌تراشن

157
00:25:05,828 --> 00:25:08,373
‫اما خاک رو هم از زمین جدا می‌کنن

158
00:25:12,335 --> 00:25:17,090
‫البته برخی گیاهان در ترک‌های
‫بین سنگ ها ریشه میدن

159
00:25:24,055 --> 00:25:26,974
‫هر لقمۀ کوچیکی ارزش رقابت داره

160
00:25:43,491 --> 00:25:46,744
‫خورشید هر دقیقه بالاتر میره

161
00:25:48,579 --> 00:25:50,915
‫به زودی تمام سایه‌ها از بین میرن

162
00:25:53,960 --> 00:25:59,632
‫و حتی این اربابان صحرا هم
‫گاهی از یه نوشیدنی استقبال می‌کنن

163
00:26:05,847 --> 00:26:07,306
‫مثل خیلی دیگه از صحرانشین‌ها،

164
00:26:07,306 --> 00:26:10,435
‫تارچیاها هم یه نقشۀ ذهنی از صحرا دارن

165
00:26:11,060 --> 00:26:15,815
‫و می‌تونن با دقت بی‌نظیری
‫از مناطق خالی عبور کنن

166
00:26:22,029 --> 00:26:26,868
‫اون‌ها مناطق بی‌نظیری که
‫چشمه‌های طبیعی داره رو به یاد میارن

167
00:26:31,539 --> 00:26:34,167
‫آبادی‌های کویری مثل این

168
00:26:39,172 --> 00:26:42,133
‫نجات‌بخش زندگی حیواناتی هستن
‫که پیداشون می‌کنن

169
00:26:49,348 --> 00:26:50,391
‫پرنوسفال‌ها

170
00:27:16,918 --> 00:27:20,505
‫تنش‌ها اغلب اطراف یک واحه بالا می‌گیره

171
00:27:24,217 --> 00:27:28,304
‫اما نمایش قدرت می‌تونه
‫ از یه نبرد خطرناک جلوگیری کنه

172
00:27:38,356 --> 00:27:42,402
‫در نهایت پرنوسفال‌ها کمی بیشتر از مزاحمن

173
00:27:47,699 --> 00:27:50,743
‫اما یه تارچیای بالغ معضل دیگه‌ایه

174
00:27:56,874 --> 00:28:00,920
‫بخصوص یکی که دو برابر بچه‌ها وزن داره

175
00:28:13,683 --> 00:28:17,562
‫یه گرز حدوداً ۲۳ کیلویی داره

176
00:28:27,488 --> 00:28:31,951
‫اگه به دعوا بکشه، بچه نمیتونه ببره

177
00:28:46,591 --> 00:28:50,261
‫اما نیروهای کمکی تو راهن

178
00:28:56,851 --> 00:28:59,562
‫جفت دوباره متحد میشن

179
00:29:02,857 --> 00:29:07,612
‫حالا دو برابر تعداد قبل
‫گرز برای مقابله با بالغ‌ها هست

180
00:29:21,167 --> 00:29:24,962
‫اون تصمیم می‌گیره که احتمالا این‌جا آب کافی

181
00:29:24,962 --> 00:29:26,714
‫برای همه هست

182
00:29:46,651 --> 00:29:50,196
‫تارچیای جوون بالاخره می‌تونه
‫در آرامش آب بخوره

183
00:29:55,618 --> 00:29:59,247
‫اما ممکنه زیاد نتونن استراحت کنن

184
00:30:04,544 --> 00:30:09,257
‫در زمین‌های سنگلاخی، شرایط می‌تونه
‫ با سرعت خیره‌کننده‌ای تغییر کنه

185
00:30:16,305 --> 00:30:20,518
‫افزایش دمای تابستون
‫به طوفان‌های تندری...

186
00:30:20,518 --> 00:30:22,145
‫...با گستردگی صدها کیلومتر دامن می‌زنه

187
00:30:26,524 --> 00:30:31,863
‫ اینجا در دِکان، طوفان‌های فصلی
‫ باعث تغییر جهت باد میشه

188
00:30:33,406 --> 00:30:35,283
‫و اطراف کاسۀ آتشفشان

189
00:30:35,283 --> 00:30:39,454
‫که آیسیسورهای ماده
‫ ماه‌ها پیش تخم گذاشته بودن

190
00:30:39,454 --> 00:30:42,540
‫حالا باد گازهای سمی‌ای رو برده که...

191
00:30:43,124 --> 00:30:46,169
‫...فرصتی طلایی حیاتی‌ای رو ایجاد می‌کنن

192
00:30:57,388 --> 00:31:01,684
‫صداهای عجیبی از زیر شن ها میاد

193
00:31:03,019 --> 00:31:07,482
‫بچه آیسیسورها دارن همدیگه رو
‫ از داخل تخم‌هاشون صدا می‌زنن

194
00:31:09,358 --> 00:31:11,778
‫این به همزمانی از تخم دراومدنشون کمک می‌کنه

195
00:31:50,900 --> 00:31:55,321
‫بچه‌ها نسبتا کوچیکن و
‫ طولشون کمتر از ۳۰ سانتی متره

196
00:32:00,993 --> 00:32:05,415
‫هیچ‌چیزی جز مدفوع مادرشون
‫برای خوردن نیست

197
00:32:08,376 --> 00:32:09,627
‫به طرز شگفت‌انگیزی،

198
00:32:09,627 --> 00:32:15,717
‫مقویه و باز هم به از تخم دراومدن کمک می‌کنه

199
00:32:20,471 --> 00:32:24,225
‫باکتری‌های مفید رو
‫ به روده‌ی اونا اضافه می‌کنه

200
00:32:24,225 --> 00:32:28,479
‫علاوه بر این فرومون‌هایی مانند بو داره،

201
00:32:28,479 --> 00:32:31,023
‫که باعث میشه مدفوع مادرشون رو پیدا کنن

202
00:32:35,194 --> 00:32:38,406
‫اون‌ها رو به سمت امنیت جنگل هدایت می‌کنه

203
00:32:52,587 --> 00:32:54,839
‫ولی سفر آسون نیست

204
00:33:00,553 --> 00:33:03,431
‫ممکنه بادها به نفعشون تغییر کرده باشن

205
00:33:04,891 --> 00:33:09,437
‫اما خطرات زیادی برای
‫ آیسیسورهای جوون وجود داره

206
00:33:15,068 --> 00:33:19,363
‫چشمه‌های آب گرم
‫و برکه های جوشان گل مایع

207
00:33:21,866 --> 00:33:23,451
‫تله‌ای مرگبار

208
00:33:56,317 --> 00:33:58,820
‫بعد دو روز سفر،

209
00:33:58,820 --> 00:34:01,656
‫ذخایر بچه‌ها کم شده

210
00:34:04,325 --> 00:34:07,203
‫اما مادرهاشون دوباره به نجاتشون اومدن

211
00:34:09,455 --> 00:34:12,750
‫گیاهان کوچیکی که
‫از دونه‌های داخل مدفوع مادر جوونه زدن

212
00:34:13,583 --> 00:34:17,380
‫داخل گدازه‌های ترک خورده ریشه میدن

213
00:34:25,388 --> 00:34:28,141
‫اما یه خطر دیگه توی راهه

214
00:34:31,018 --> 00:34:37,525
‫حالا که باد گازهای سمی رو برده
‫در برای شکارچی‌ها بازه

215
00:34:40,653 --> 00:34:41,987
‫یه راجاسور

216
00:34:44,653 --> 00:34:59,987
—  ماي موويیز —

217
00:35:12,935 --> 00:35:17,065
‫ترک‌های گدازه‌ها تنها جای قایم شدنن

218
00:36:09,200 --> 00:36:11,619
‫راجاسورهای بیشتری میان

219
00:37:26,611 --> 00:37:31,741
‫با وجود خطرات،
‫صدها بچه موفق میشن به جنگل برسن

220
00:37:35,370 --> 00:37:40,249
‫اینجا سال‌های سال،
‫با همدیگه در زیرزمین مخفی زندگی می‌کنن

221
00:37:46,047 --> 00:37:47,382
‫تا درنهایت

222
00:37:47,382 --> 00:37:50,426
‫به قدری بزرگ بشن که
‫ به گلۀ مادرانشون بپیوندن

223
00:38:00,853 --> 00:38:05,441
‫خوشبختانه ماده‌های بین اون‌ها
‫چند سال دیگه به این دهانه برمی‌گردن

224
00:38:05,441 --> 00:38:09,445
‫تا تخم‌های خودشون رو اونجا بذارن

225
00:38:12,240 --> 00:38:16,244
‫مثل بسیاری حیوانات دیگه
‫که در مکان‌های نامساعد زندگی می‌کنن

226
00:38:16,244 --> 00:38:18,121
‫خطرات زیاده

227
00:38:22,375 --> 00:38:29,382
‫اما فرصت‌هایی هم در زمین‌های سنگلاخی
‫ سیاره ماقبل تاریخ وجود دارن

228
00:38:44,689 --> 00:38:48,693
‫این تخم فسیل شده‌ی یه دایناسور غول پیکره

229
00:38:48,693 --> 00:38:50,111
‫یه تیتانوسور

230
00:38:50,862 --> 00:38:52,321
‫زمانی که تازه گذاشته شده باشه

231
00:38:52,321 --> 00:38:55,616
‫حدود ۱.۵ کیلوگرم وزنشه

232
00:38:55,616 --> 00:38:59,245
‫و قطر پوسته‌ش حدود ۲ میلیمتره

233
00:39:02,248 --> 00:39:04,709
‫هر چند که تخم‌ها مسلما سخت بودن

234
00:39:06,085 --> 00:39:08,546
‫اما همچنان باید گرم و امن نگه داشته می‌شدن

235
00:39:12,508 --> 00:39:15,970
‫پس دایناسورها چطوری
‫ از تخم‌هاشون مراقبت می‌کردن

236
00:39:19,140 --> 00:39:21,225
‫برای محافظت تخم‌هاشون از شکارچی‌ها

237
00:39:21,225 --> 00:39:25,605
‫و برای گرم نگه داشتنشون،
‫ دایناسورها استراتژی های زیادی ایجاد کردن

238
00:39:25,605 --> 00:39:27,565
‫یکی از اون‌ها ساخت لونه و

239
00:39:27,565 --> 00:39:29,901
‫نشستن بالای لونه بود

240
00:39:31,527 --> 00:39:33,404
‫ما به طور قطعی می‌دونیم که
‫ دایناسورها این کار رو می‌کردن

241
00:39:33,404 --> 00:39:38,701
‫چون فسیل‌هایی از دایناسورهایی پیدا شده که

242
00:39:40,912 --> 00:39:45,583
‫روی تخم‌های داخل این لونه‌ها نشسته بودن

243
00:39:45,583 --> 00:39:46,667
‫که بچه‌های کوچولویی
‫از همون نوع هم داخلشون بود

244
00:39:48,002 --> 00:39:49,545
‫این‌ها شواهد اولیه‌ای از این هست که

245
00:39:49,545 --> 00:39:53,132
‫دایناسورها از بچه‌هاشون مراقبت می‌کردن

246
00:39:56,344 --> 00:40:00,098
‫گرچه این کار باعث محافظت
‫ و در امان موندن می‌شد

247
00:40:00,765 --> 00:40:04,018
‫انکوبه کردن تخم‌ها به اینصورت
‫ مضراتی هم داشت

248
00:40:06,145 --> 00:40:08,898
‫نشستن روی تخم و محافظت ازش
‫ درواقع به این معنیه که

249
00:40:08,898 --> 00:40:12,735
‫نسبت به حفاظت از اون تخم

250
00:40:12,735 --> 00:40:14,487
‫در کل مدت زمان رشدش تعهد داری

251
00:40:14,487 --> 00:40:16,489
‫تا زمانی که جوجه بشه

252
00:40:18,241 --> 00:40:21,619
‫برای برخی دایناسورها این تعهد ارزشش رو داشت

253
00:40:25,618 --> 00:40:29,997
‫ولی سایرین، مثل خزنده‌پایان،
‫با چالش متفاوتی مواجه شدن

254
00:40:31,916 --> 00:40:34,293
‫انگار بعضی از دایناسورها
‫هیچوقت روی تخم‌هاشون ننشستن

255
00:40:34,293 --> 00:40:37,088
‫از همه ایناش که بگذریم، خیلی از اینا
‫وزن‌شون به چندین تُن می‌کشید

256
00:40:37,088 --> 00:40:40,341
‫و قبل از اینکه تخم رو باز کنن
‫اون رو خرد می‌کردن

257
00:40:44,387 --> 00:40:46,264
‫پس، راه حلشون چی بود؟

258
00:40:49,058 --> 00:40:51,310
‫یه دسته تخم سارپاد هستش

259
00:40:51,310 --> 00:40:55,732
‫که در اونجا سارپاد ماده با پای پشتیش
‫گودال درازی رو حفر کرده

260
00:40:58,401 --> 00:41:02,530
‫بعدش همینکه تموم تخم‌ها رو گذاشت
‫گودال رو پر کرده

261
00:41:04,157 --> 00:41:06,576
‫این رفتار رو میشه امروز دید

262
00:41:07,744 --> 00:41:11,456
‫لاک‌پشت‌ها تخم‌هاشون رو دفن می‌کنن
‫تا از شکارچی‌ها حفظشون کنن،

263
00:41:12,582 --> 00:41:17,128
‫و ماسه گرم شده با آفتاب
‫اونا رو در دمای ایده‌آل نگه می‌داره

264
00:41:19,255 --> 00:41:23,051
‫ولی بعضی از دایناسورها راه دیگه‌ای داشتن
‫تا تخم‌هاشون رو گرم نگه دارن

265
00:41:24,927 --> 00:41:28,306
‫به نظرمون بعضی از گروه‌های دایناسورا...

266
00:41:28,306 --> 00:41:30,516
‫...پوشش گیاهی در حال خراب شدن رو
‫جمع کردن و یه جا گذاشتن

267
00:41:31,559 --> 00:41:35,938
‫که اساسا توده کمپوستی رو
‫روی لونه‌های پر از تخمشون شکل داده

268
00:41:38,274 --> 00:41:41,986
‫بوقلمون وحشی استرالیایی در استرالیا
‫از این تکنیک چشمگیر استفاده می‌کنه

269
00:41:43,279 --> 00:41:45,198
‫با خراب شدن پوشش گیاهی،

270
00:41:45,198 --> 00:41:48,618
‫گرمای کافی رو آزاد می‌کنه
‫تا تخم‌هاشون رو...

271
00:41:48,618 --> 00:41:50,536
‫...به مدت حدود هفت هفته
‫انکوبه کنه

272
00:41:52,914 --> 00:41:55,583
‫ولی یه اکتشاف در سال 2010 بود که...

273
00:41:56,376 --> 00:42:01,381
‫...آشکار کرد که بعضی از دایناسورها
‫روشی نامعمول‌تر...

274
00:42:01,381 --> 00:42:03,007
‫...در گرم نگه‌داشتن تخم‌هاشون رو داشتن

275
00:42:04,717 --> 00:42:07,428
‫اونا از گرمای خود زمین استفاده می‌کنن

276
00:42:09,347 --> 00:42:11,182
‫توی یک منطقه بخصوص در آرژانتین

277
00:42:11,182 --> 00:42:13,559
‫که کلی تخم ساروپاد کشف شده،

278
00:42:13,559 --> 00:42:16,562
‫در کنار بعضی از چشمه‌های زمین گرمایی هستش

279
00:42:17,146 --> 00:42:20,483
‫به نظرم ما ساروپادها
‫از اون فعالیت آتشفشانی استفاده می‌کردن

280
00:42:20,483 --> 00:42:22,151
‫تا به گرم نگه‌داشتن تخمشون کمک کنن

281
00:42:24,487 --> 00:42:28,074
‫یک موقعیت دیگه،
‫در منطقه دِکانِ هند هستش،

282
00:42:28,074 --> 00:42:31,911
‫یکی از آتشفشانی‌ترین مناطق
‫در اواخر دوره کرتاسه،

283
00:42:31,911 --> 00:42:33,830
‫شواهد بیشتری رو ارائه میده

284
00:42:35,415 --> 00:42:38,167
‫لایه‌های خیلی زیادی از گدازه هستش،

285
00:42:38,835 --> 00:42:42,255
‫بعدش در بین جریانات گدازه،
‫ما تخم‌های دایناسور رو پیدا کردیم

286
00:42:46,300 --> 00:42:48,428
‫دایناسورها به این موقعیت میومدن

287
00:42:48,428 --> 00:42:50,847
‫حتی وقتی که از لحاظ فعالیت آتشفشانی
‫بشدت فعال بوده

288
00:42:50,847 --> 00:42:54,976
‫رسما به مدت قرن‌ها
‫از اون برای محل آشیونه‌سازی استفاده می‌کردن

289
00:43:01,023 --> 00:43:04,986
‫دایناسورها روش‌های زیادی داشتن
‫تا مطمئن بشن که تخم‌هاشون باز میشه...

290
00:43:07,155 --> 00:43:09,407
‫...ولی می‌تونیم از یک چیز مطمئن باشیم

291
00:43:11,617 --> 00:43:14,412
‫روش‌های اونا خیلی موثر واقع شده،

292
00:43:15,121 --> 00:43:20,543
‫بهشون کمک کرده تا برای
‫بیش از 150 میلیون سال به زمین حکومت کنن