‫دایناسورها برای بیش از 1۵۰ میلیون سال ‫به سیاره حکمرانی کردن
‫تقریبا هر گوشه از کره رو اشغال کردن
‫و تقریبا به هر شکل ‫و اندازه قابل تصوری رسیدن
‫بعضیاشون واقعا خارق العاده بودن
‫حالا می‌دونیم که تی‌رکس ‫یه شناگر قوی بود
‫ولاسیرپترها شکارچی‌های حیله‌گر و پردار بودن
‫و بعضی از دایناسورها ‫عجیب‌ترین رفتار رو داشتن
‫ولی تقریبا هر روز اکتشافات جدید انجام میشه
‫که اطلاعات بیشتری رو راجع به حیات ‫در ۶۶ میلیون سال پیش روی این سیاره میگه
‫این بار در برنامه سیاره ماقبل تاریخ،
‫ما حیوانات جدیدی رو آشکار می‌کنیم
‫و نگاهی تازه به جستجوی اون‌ها ‫برای پیدا کردن جفت داریم،
‫چالش‌هایی که موقع بزرگ کردن یک خانواده...
‫...و نبردهای غول آساشون ‫با اون‌ها مواجه میشن
‫سفر به زمانی که طبیعت ‫با شکوه‌ترین نمایشش رو به نمایش گذاشت
‫این برنامه سیاره ماقبل تاریخ ۲ هستش
‫این بزرگترین پهنهٔ گدازه‌ایه ‫که صدمیلیون ساله زمین رو فرا گرفته
‫دِکان در مرکز هند،
‫یه مکان جهنمیه
‫و قطعا جایی نیست که ‫انتظار حضور دایناسورها رو داشته باشین
‫و با این‌حال غول‌ها با سفر به اینجا ‫زندگیشون رو به خطر میندازن
‫آیسیسورها
‫و همه‌شون ماده‌ هستن
‫گدازه به قدری ‫در دکان جریان داشته...
‫...که ضحامتش در برخی نقاط ‫ به ۱.۶ کیلومتر می‌رسه
‫هر بهار ماده‌ها خونه‌ٔ امن جنگلیشون رو ‫ترک میکنن ...
‫...تا سفری پرخطر ‫به این زمین‌های سنگلاخی کوهستانی بکنن
‫اون‌ها میتونن ازطریق گدازه‌های سرد ‫و سخت‌‌شده، مسیری امن رو انتخاب کنن
‫اما اینجا خطرات دیگه‌ای هم هست
‫علاوه بر بخار، ترکیب کشنده‌ای از ‫دی اکسید کربن و سولفید هیدروژن
‫از منافذ آتشفشانی فوران می‌کنه
‫این گازهای سنگین
‫در هوای خنک قبل سپیده‌دم ته‌نشین میشن
‫تا یه پتوی خفه کننده که ‫ به سختی دیده میشه شکل بدن
‫فقط چند‌تا تنفس می‌تونه کشنده باشه
‫اما آیسیسورها یه مزیت حیاتی دارن
‫گردنشون سرشون رو ‫ بالای پتوی بخارات سمی نگه می‌داره
‫اما جلوتر جایی هست که ‫انجام این کار سخته
‫دارن وارد یه منطقه کم ارتفاع میشن
‫که غلظت گازهای کشنده داخلش زیاده
‫و همین حالا هم یه چیزی ‫برای این ماده‌ها اشتباهه
‫و بدتر از اون، با طلوع خورشید و گرم شدن هوا
‫گازها حتی بالاتر هم میرن
‫گردن‌های دراز دیگه نمیتونه ‫ از این گله محافظت کنه
‫باید به سرعت به زمین‌های مرتفع‌تر فرار کنن
‫صعود پرشیبیه ‫اما باید هوای تازه‌تری ‌همراه داشته باشه
‫بالاخره راحت شدن
‫و جلوتر مقصد نهاییشونه
‫یه جزیره آتشفشانی در آسمون که
‫بالاتر از این زمین‌های سنگلاخی کوهستانی ‫و خطرناک قرار داره
‫دهانه بزرگ آتشفشان، کاسه آتشفشانی، ‫محل امنی برای لونه‌سازی گروهیه
‫دریای گازهای سمی اطراف، ‫شکارچی‌ها رو دور نگه می‌داره
‫و گرمای ناشی از حرارت مرکزی زمین، ‫اون رو به یه انکوباتور ایده‌آل تبدیل می‌کنه
‫هر مادر یه گودال ۲ متری ‫در شن‌های گرم حفر می‌کنه...
‫...تا بیش از ۲۰ تخم‌ ‫به اندازه مِلون رو نگه داره
‫تخم‌ها فعلا در کاسه آتشفشان محفوظن
‫اما این تازه شروع داستان اون‌هاست
‫در عرض چند ماه
‫صدها بچۀ کوچولو از تخم بیرون میان ‫ تا با این دنیای متروک مواجه بشن
‫اگر کسی قرار باشه زنده بمونه
‫به یه تغییر کاملا به موقع شرایط نیاز داره
‫زمین‌های سنگلاخ کوهستانی سیاره ماقبل تاریخ
‫حتی دایناسورها رو هم محک می‌زنه
‫این سرزمین عجیب...
‫که توسط بادهای خروشان ‫و رودخونه‌های وسیع باستانی تراشیده شده
‫ممکنه خالی از حیات باشه
‫اما اینجا در آسیا...
‫در این دره‌های باریک
‫خانواده‌ای از ولاسیرپتورها پنهان شده
‫بچه‌ها فقط چند هفته‌شونه
‫ممکنه بنظر بیاد در این برهوت ‫آینده‌ی نامعلومی دارن
‫بقای اون‌ها به اتفاق عجیبی بستگی داره‌، ‫اینجا نه، بلکه کیلومترها دورتر از خونه‌شون
‫اون طرف صحرای سوزان، جنگلی قرار داره ‫که در دریایی از شن گیر افتاده
‫تغییر فصول آب کمیاب رو به این ناحیه میاره
‫توده‌های عظیم درخت‌های صنوبر
‫حضور آب رو با برگ‌های مغذیشون نشون میدن
‫جاذبه‌ای که حیوانات گرسنهٔ زیادی ‫ رو به اونجا می‌کشونه
‫نمگتوسورهای گردن‌دراز به ‫تیتانوسورهای مغولی و...
‫...پرنوسفال‌های بسیار کوچیک‌تر ‫همراه میشن
‫اما یه چیزی جلوشون رو می‌گیره
‫این فلات عظیم
‫و تنها راه رسیدن به جنگل ‫ از طریق هزارتوی دره‌هاست
‫همینکه وارد میشن، ‫گله مضطرب میشه
‫کمینگاه خوبیه
‫ولاسیرپتورها منتظرن
‫اما احتمالا نمیتونن ‫ با یه تیتانوسور مقابله کنن
‫موفقیت در عوض به بقیه ‫ شکارچی‌های در تکاپو بستگی داره
‫تاربوسورها
‫نسخۀ آسیایی تی‌رکس
‫با نزدیک شدن شکارچی‌ها ‫اضطراب همه‌گیر میشه
— ماي موويیز —
‫فقط پرنوسفال‌ها می‌تونن ‫ به ارتفاعات فرار کنن
‫و این همون چیزیه که ‫ ولاسیرپتورها منتظرش بودن
‫ ولاسیرپتورها بالاخره ‫می‌تونن شبیخون بزنن
‫در نهایت
‫با کار گروهی، ‫برای کل خانواده غذا فراهم کردن
‫تاربوسورها هم موفق شدن
‫درواقع برای شکارچی‌ها موقع وفور هستش
‫و برای ولاسیرپتورها بهترین زمان ‫برای تشکیل خانواده‌س
‫داشتن والدین باهوش و دلسوز ‫می‌تونه شروعی عالی برای جوونا باشه
‫و اینجا در زمین‌های سنگلاخ آسیا،
‫تعداد کمی والدین دایناسور بیشتر هست ‫که فداکارتر از این‌ها باشه
‫کلنی لونه‌سازی کاریتورپتورها
‫چند روز پیش ماده‌ها ‫روی این برآمدگی‌های حلقوی تخم گذاشتن
‫اما وظیفه روی تخم خوابیدن با نرهاست
‫و این ساده نیست
‫تخم‌ها در معرض آفتاب ظهر زود میپزن
‫اما پدرها از دم پهن و ‫ پرهای ساعدشون استفاده می کنن...
‫...تا روی لونه سایه بندازن
‫و بهای سنگینی بدن
‫ساعت‌ها گرمای شدید رو دووم میارن
‫در نهایت، در خنکی شب، ‫نرها می‌تونن دنبال غذا برن
‫اینجاست که لونه‌سازی توی کلنی ‫مزیت داره
‫به جای خروج همگانی، ‫کاریتورپتورها به نوبت میرن
‫پس همیشه یه همسایه مراقبه
‫اما این مراقبت همسایگی هم ‫ نمی‌تونه امنیتشون رو تضمین کنه
‫یه کوروکلای ماده، فامیل ولاسیرپتورها
‫خیلی گرسنه‌س اما نسبت به...
‫...منقار و پنچه‌های قدرتمند ‫کاریتورپتورها هوشیاره
‫اما اون یه مزیت کلیدی داره
‫دید شبش بهتر از صاحبان لونه‌س
‫اگه ساکت باشه می‌تونه ‫ بدون شناسایی وارد کلنی بشه
‫هدفش رو با دقت انتخاب می‌کنه
‫این شانس اونه
‫اما نه برای حمله
‫این شکارچی دزد هم هست
‫تا جایی که می‌تونه به سرعت تخم‌ می‌خوره
‫وقت تمومه. شناسایی شده
‫یه تخم برمی‌داره ببره
‫حالا میتونه در آرامش از ‫ تخم دزدیش لذت ببره
‫اما این دزد غنیمت‌هاشو با بقیه تقسیم می‌کنه
‫با این خُرخُرها، بچه‌هاش رو صدا می‌زنه
‫جوجه‌های خودشم ‫ خیلی وقت نیست از لونه دراومدن
‫باید یاد بگیرن که این چیز جدید عجیب غذاست
‫و کشف کنن چجوری...
‫...با نوک یا پنجه‌شون بشکننش
‫موفقیت آمیز بود، احتمالا ‫بیشتر بخاطر شانس بود تا مهارت
‫اما هنوزم برای این نسل بعدی ‫تخم دزدها درسی حیاتیه
‫در زمین سنگلاخی، آسودگی شب‌های خنک‌تر
‫خیلی زود با برگشت گرمای شدید ‫پرتوهای خورشید همراه میشه
‫دمای سطح شن‌ها میتونه ‫ تا بالای ۷۱ درجه سانتی گراد هم برسه
‫هر آبی اینجا در عرض چند ثانیه ‫جذب یا تبخیر میشه
‫این یکی از خشک‌ترین نقاط زمینه
‫بدون آب، هیچ حیوونی دووم نمیاره
‫با این حال خونۀ این تارچیاهای جوونه
‫اون‌ها آنکیلوسورهای صحرازی هستن
‫بشدت زره پوشن و ‫ دم های بزرگ و گرزمانند دارن
‫پوست‌های تیره از چشم‌های تارچیا ‫جلوی نور زننده خورشید محافظت می‌کنن
‫و این صدای...
‫...سیستم تهویه هوای خود آرچیاست
‫بینی بزرگ اون‌ها هوا رو زمانی که ‫ از بدن خارج میشه خنک می‌کنه
‫بنابراین با هر نفس آب ارزشمند رو ‫متراکم و حفظ می‌کنن
‫این باعث میشه ‫مدت‌های طولانی که ...
‫...دنبال غذا هستن بدون آب دووم بیارن
‫دماهای بالای اینجا ‫بادهای فرساینده‌ای ایجاد می‌کنن
‫که سنگ‌ها رو به شکل‌های خارق العاده‌ای ‫می‌تراشن
‫اما خاک رو هم از زمین جدا می‌کنن
‫البته برخی گیاهان در ترک‌های ‫بین سنگ ها ریشه میدن
‫هر لقمۀ کوچیکی ارزش رقابت داره
‫خورشید هر دقیقه بالاتر میره
‫به زودی تمام سایه‌ها از بین میرن
‫و حتی این اربابان صحرا هم ‫گاهی از یه نوشیدنی استقبال می‌کنن
‫مثل خیلی دیگه از صحرانشین‌ها،
‫تارچیاها هم یه نقشۀ ذهنی از صحرا دارن
‫و می‌تونن با دقت بی‌نظیری ‫از مناطق خالی عبور کنن
‫اون‌ها مناطق بی‌نظیری که ‫چشمه‌های طبیعی داره رو به یاد میارن
‫آبادی‌های کویری مثل این
‫نجات‌بخش زندگی حیواناتی هستن ‫که پیداشون می‌کنن
‫پرنوسفال‌ها
‫تنش‌ها اغلب اطراف یک واحه بالا می‌گیره
‫اما نمایش قدرت می‌تونه ‫ از یه نبرد خطرناک جلوگیری کنه
‫در نهایت پرنوسفال‌ها کمی بیشتر از مزاحمن
‫اما یه تارچیای بالغ معضل دیگه‌ایه
‫بخصوص یکی که دو برابر بچه‌ها وزن داره
‫یه گرز حدوداً ۲۳ کیلویی داره
‫اگه به دعوا بکشه، بچه نمیتونه ببره
‫اما نیروهای کمکی تو راهن
‫جفت دوباره متحد میشن
‫حالا دو برابر تعداد قبل ‫گرز برای مقابله با بالغ‌ها هست
‫اون تصمیم می‌گیره که احتمالا این‌جا آب کافی
‫برای همه هست
‫تارچیای جوون بالاخره می‌تونه ‫در آرامش آب بخوره
‫اما ممکنه زیاد نتونن استراحت کنن
‫در زمین‌های سنگلاخی، شرایط می‌تونه ‫ با سرعت خیره‌کننده‌ای تغییر کنه
‫افزایش دمای تابستون ‫به طوفان‌های تندری...
‫...با گستردگی صدها کیلومتر دامن می‌زنه
‫ اینجا در دِکان، طوفان‌های فصلی ‫ باعث تغییر جهت باد میشه
‫و اطراف کاسۀ آتشفشان
‫که آیسیسورهای ماده ‫ ماه‌ها پیش تخم گذاشته بودن
‫حالا باد گازهای سمی‌ای رو برده که...
‫...فرصتی طلایی حیاتی‌ای رو ایجاد می‌کنن
‫صداهای عجیبی از زیر شن ها میاد
‫بچه آیسیسورها دارن همدیگه رو ‫ از داخل تخم‌هاشون صدا می‌زنن
‫این به همزمانی از تخم دراومدنشون کمک می‌کنه
‫بچه‌ها نسبتا کوچیکن و ‫ طولشون کمتر از ۳۰ سانتی متره
‫هیچ‌چیزی جز مدفوع مادرشون ‫برای خوردن نیست
‫به طرز شگفت‌انگیزی،
‫مقویه و باز هم به از تخم دراومدن کمک می‌کنه
‫باکتری‌های مفید رو ‫ به روده‌ی اونا اضافه می‌کنه
‫علاوه بر این فرومون‌هایی مانند بو داره،
‫که باعث میشه مدفوع مادرشون رو پیدا کنن
‫اون‌ها رو به سمت امنیت جنگل هدایت می‌کنه
‫ولی سفر آسون نیست
‫ممکنه بادها به نفعشون تغییر کرده باشن
‫اما خطرات زیادی برای ‫ آیسیسورهای جوون وجود داره
‫چشمه‌های آب گرم ‫و برکه های جوشان گل مایع
‫تله‌ای مرگبار
‫بعد دو روز سفر،
‫ذخایر بچه‌ها کم شده
‫اما مادرهاشون دوباره به نجاتشون اومدن
‫گیاهان کوچیکی که ‫از دونه‌های داخل مدفوع مادر جوونه زدن
‫داخل گدازه‌های ترک خورده ریشه میدن
‫اما یه خطر دیگه توی راهه
‫حالا که باد گازهای سمی رو برده ‫در برای شکارچی‌ها بازه
‫یه راجاسور
— ماي موويیز —
‫ترک‌های گدازه‌ها تنها جای قایم شدنن
‫راجاسورهای بیشتری میان
‫با وجود خطرات، ‫صدها بچه موفق میشن به جنگل برسن
‫اینجا سال‌های سال، ‫با همدیگه در زیرزمین مخفی زندگی می‌کنن
‫تا درنهایت
‫به قدری بزرگ بشن که ‫ به گلۀ مادرانشون بپیوندن
‫خوشبختانه ماده‌های بین اون‌ها ‫چند سال دیگه به این دهانه برمی‌گردن
‫تا تخم‌های خودشون رو اونجا بذارن
‫مثل بسیاری حیوانات دیگه ‫که در مکان‌های نامساعد زندگی می‌کنن
‫خطرات زیاده
‫اما فرصت‌هایی هم در زمین‌های سنگلاخی ‫ سیاره ماقبل تاریخ وجود دارن
‫این تخم فسیل شده‌ی یه دایناسور غول پیکره
‫یه تیتانوسور
‫زمانی که تازه گذاشته شده باشه
‫حدود ۱.۵ کیلوگرم وزنشه
‫و قطر پوسته‌ش حدود ۲ میلیمتره
‫هر چند که تخم‌ها مسلما سخت بودن
‫اما همچنان باید گرم و امن نگه داشته می‌شدن
‫پس دایناسورها چطوری ‫ از تخم‌هاشون مراقبت می‌کردن
‫برای محافظت تخم‌هاشون از شکارچی‌ها
‫و برای گرم نگه داشتنشون، ‫ دایناسورها استراتژی های زیادی ایجاد کردن
‫یکی از اون‌ها ساخت لونه و
‫نشستن بالای لونه بود
‫ما به طور قطعی می‌دونیم که ‫ دایناسورها این کار رو می‌کردن
‫چون فسیل‌هایی از دایناسورهایی پیدا شده که
‫روی تخم‌های داخل این لونه‌ها نشسته بودن
‫که بچه‌های کوچولویی ‫از همون نوع هم داخلشون بود
‫این‌ها شواهد اولیه‌ای از این هست که
‫دایناسورها از بچه‌هاشون مراقبت می‌کردن
‫گرچه این کار باعث محافظت ‫ و در امان موندن می‌شد
‫انکوبه کردن تخم‌ها به اینصورت ‫ مضراتی هم داشت
‫نشستن روی تخم و محافظت ازش ‫ درواقع به این معنیه که
‫نسبت به حفاظت از اون تخم
‫در کل مدت زمان رشدش تعهد داری
‫تا زمانی که جوجه بشه
‫برای برخی دایناسورها این تعهد ارزشش رو داشت
‫ولی سایرین، مثل خزنده‌پایان، ‫با چالش متفاوتی مواجه شدن
‫انگار بعضی از دایناسورها ‫هیچوقت روی تخم‌هاشون ننشستن
‫از همه ایناش که بگذریم، خیلی از اینا ‫وزن‌شون به چندین تُن می‌کشید
‫و قبل از اینکه تخم رو باز کنن ‫اون رو خرد می‌کردن
‫پس، راه حلشون چی بود؟
‫یه دسته تخم سارپاد هستش
‫که در اونجا سارپاد ماده با پای پشتیش ‫گودال درازی رو حفر کرده
‫بعدش همینکه تموم تخم‌ها رو گذاشت ‫گودال رو پر کرده
‫این رفتار رو میشه امروز دید
‫لاک‌پشت‌ها تخم‌هاشون رو دفن می‌کنن ‫تا از شکارچی‌ها حفظشون کنن،
‫و ماسه گرم شده با آفتاب ‫اونا رو در دمای ایده‌آل نگه می‌داره
‫ولی بعضی از دایناسورها راه دیگه‌ای داشتن ‫تا تخم‌هاشون رو گرم نگه دارن
‫به نظرمون بعضی از گروه‌های دایناسورا...
‫...پوشش گیاهی در حال خراب شدن رو ‫جمع کردن و یه جا گذاشتن
‫که اساسا توده کمپوستی رو ‫روی لونه‌های پر از تخمشون شکل داده
‫بوقلمون وحشی استرالیایی در استرالیا ‫از این تکنیک چشمگیر استفاده می‌کنه
‫با خراب شدن پوشش گیاهی،
‫گرمای کافی رو آزاد می‌کنه ‫تا تخم‌هاشون رو...
‫...به مدت حدود هفت هفته ‫انکوبه کنه
‫ولی یه اکتشاف در سال 2010 بود که...
‫...آشکار کرد که بعضی از دایناسورها ‫روشی نامعمول‌تر...
‫...در گرم نگه‌داشتن تخم‌هاشون رو داشتن
‫اونا از گرمای خود زمین استفاده می‌کنن
‫توی یک منطقه بخصوص در آرژانتین
‫که کلی تخم ساروپاد کشف شده،
‫در کنار بعضی از چشمه‌های زمین گرمایی هستش
‫به نظرم ما ساروپادها ‫از اون فعالیت آتشفشانی استفاده می‌کردن
‫تا به گرم نگه‌داشتن تخمشون کمک کنن
‫یک موقعیت دیگه، ‫در منطقه دِکانِ هند هستش،
‫یکی از آتشفشانی‌ترین مناطق ‫در اواخر دوره کرتاسه،
‫شواهد بیشتری رو ارائه میده
‫لایه‌های خیلی زیادی از گدازه هستش،
‫بعدش در بین جریانات گدازه، ‫ما تخم‌های دایناسور رو پیدا کردیم
‫دایناسورها به این موقعیت میومدن
‫حتی وقتی که از لحاظ فعالیت آتشفشانی ‫بشدت فعال بوده
‫رسما به مدت قرن‌ها ‫از اون برای محل آشیونه‌سازی استفاده می‌کردن
‫دایناسورها روش‌های زیادی داشتن ‫تا مطمئن بشن که تخم‌هاشون باز میشه...
‫...ولی می‌تونیم از یک چیز مطمئن باشیم
‫روش‌های اونا خیلی موثر واقع شده،
‫بهشون کمک کرده تا برای ‫بیش از 150 میلیون سال به زمین حکومت کنن