‫دایناسورها برای بیشتر از 150 میلیون سال...
‫...به سیاره حکمرانی کردن
‫تقریبا هر گوشه از کره رو اشغال کردن
‫و تقریبا به هر شکل ‫و اندازه قابل تصوری رسیدن
‫بعضیاشون واقعا خارق‌العاده بودن
‫حالا می‌دونیم که تی‎‌رکس یک شناگر قوی بود
‫ولاسیرپترها شکارچی‌های حیله‌گر و پردار بودن
‫و بعضی از دایناسورها ‫عجیب‌ترین رفتار رو داشتن
‫ولی تقریبا هر روز اکتشافات جدید انجام میشه
‫که اطلاعات بیشتری رو راجع به حیات ‫در 66 میلیون سال پیش روی این سیاره میگه
‫این بار در برنامه سیاره ما‌قبل تاریخ،
‫ما حیوانات جدیدی رو آشکار می‌کنیم
‫و نگاهی تازه به جستجوی اون‌ها ‫برای پیدا کردن یک جفت داریم،
‫چالش‌هایی که موقع بزرگ کردن یک خانواده...
‫...و نبردهای غول‌آساشون ‫با اون‌ها مواجه میشن
‫سفر به زمانی که طبیعت ‫باشکوه‌ترین نمایشش رو به نمایش گذاشت
‫این برنامۀ سیاره ماقبل تاریخ 2 هستش
‫باتلاق‌های وسیع شمال‌شرق آسیا
‫در این منطقه آب گرفته کم عمق، ‫جزایر بی‌شماری هست
‫هر کدوم از اون جزایر ‫توسط آب‌های کم تحرک احاطه شده...
‫...و این اون‌ها رو به ‫پناهگاه‌هایی برای حیات تازه تبدیل می‌کنه
‫یک پتروسور جوون، یک آژدارشید. ‫که تازه چند ساعته به دنیا اومده
‫روی جزیره بودن...
‫...به این معنیه که اون می‌تونه ‫قدم‌های تجربی اولش رو در جای امنی برداره
‫حالا که سر از کار پاهاش درآورد، ‫وقتشه که پاهاش رو امتحان کنه
‫اینکه ازشون درست کار بکشه ‫مقداری تمرین می‌بره
‫با اینکه فقط سی سانت قدشه
‫اون به یک غول ‫با گسترۀ بال 9 متری تبدیل میشه
‫و برای انجام این کار ‫به مقدار زیادی غذا نیاز هستش...
‫...چیزی که این جزیره کوچیک ‫نمی‌تونه تامین کنه
‫اون باید از جزیره بره
‫تا توی جنگل‌های باتلاقی‌ای تغذیه کنه ‫که جزیره‌ش رو دوره کردن
‫اولین پروازها همیشه سخت هستن، ‫مخصوصا وقتی که روی آب باشن
‫امروز نسیم سبکی می‌وزه
‫که با کمی بلند کردنش ‫به پروازش کمک می‌کنه
‫ولی این پرندۀ جوون ‫هنوز به اندازه کافی قوی نیستش
‫شِیموسوکوس. شکارچی‌های 4.5 متری
‫این جزیره شاید امنیت رو تامین کنه،
‫ولی آب‌های اطرافش ‫مشخصا امنیتی ندارن
‫اگر که بلند شدن عالی نباشه، ‫اوج گرفتن کار سختیه
‫و این به اندازه کافی بالا نیست
‫بعضی از قوی‌ترین پروازکننده‌ها...
‫...تقریبا به امنیت جنگل رسیدن
‫سایرین هنوز باید نوبت خودشون رو برن
‫یک فرار نسبتا معجزه‌آسا
‫و حالا فرصت اینو داره ‫تا جوایزش رو جمع کنه
‫توی این جنگل‌های باتلاقی غنی، ‫تموم غذایی که نیاز داره هستش
‫اینجا توی باتلاق‌های آمریکای جنوبی،
‫روزهای طولانی تابستون ‫ضیافت بزرگتری رو تامین می‌کنن
‫این باتلاق‌ها مملو از ‫حیوونایی از همه نوع هستن
‫و شکارچی‌ها دارن جمع میشن
‫سوزن‌ماهی وحشی نود سانتی
‫ناهار یک یوتادزد غول آسا میشه
‫اونا از اقوام ولاسیرپترها هستن ‫ولی خیلی خیلی بزرگتر هستن
‫از سر تا دمش 6 متره و ‫وزنش بیش از 362 کیلوگرمه
‫و با دندون‌هایی که بی‌شباهت به تمساح نیست،
‫این دایناسورها خیلی توی گرفتن ماهی ‫مهارت دارن
‫برای اکثر سال، ‫اون‌های شکارچی‌های انفرادی هستن
‫ولی با بالا رفتن تعداد ماهی‌ها ‫در طول تابستون،
‫تعداد یوتادزدها هم بیشتر میشه
‫بیشترین تلاش برای حفظ ‫بهترین مکان‌های ماهی‌گیری برای خودشون
‫اونا وجود رقبا رو تحمل نمی‌کنن
— ماي موويیز —
‫برای اونایی که در اوج جوونیشون نیستن، ‫زمان چالش‌برانگیزی از سال هستش
‫این نر جوون، ‫هنوز به رنگ‌های جوونیشه
‫امید چندانی به پیدا کردن جای خوبی ‫برای ماهیگیری نداره
‫هر چند، اینجا روش‌های دیگه‌ای ‫برای گرفتن یه وعده غذا هست
‫با وجود کلی غذا در اطراف، ‫بزرگترها غذادهنده‌های اسراف‌گری هستن
‫اونا اغلب فقط بهترین قسمتای ماهی‌ها رو ‫می‌خورن
‫و برای جوونترها، ‫هر باقی موندۀ غذایی خیلی خوبه
‫ولی خطرناکه
‫برای موفق شدن، باید یواشکی جلو بره
‫کبود شده و دست خالیه
‫ولی با وجود اینکه بزرگترها ‫هنوز اطرافش غذا می‌خورن،
‫ممکنه فرصت دیگه‌ای باشه
‫دو بزرگسال سر بهترین جای ماهیگیری ‫دعوا می‌کنن
‫وقتشه تا کوچیکترها حرکتی انجام بدن...
‫...و وقت رفتنه
‫موفقیت آمیز بود
‫و بیشتر از تیکه‌های ضایعاته
‫درسی رو یاد گرفت
‫و وقتی که سال بعدی ‫شرایط خوب برمی‌گرده
‫شاید اون بتونه برای جای ماهیگیری خودش ‫طلب حق کنه
‫در شمال ماداگاسکار، ‫اوضاع همین الانشم داره تغییر می‌کنه
‫اولین بارون بعد از چندین ماه ‫داره زمین خشک رو زنده می‌کنه
‫با دوباره پر شدن آبگیرها و کانال‌ها، ‫حیوون‌ها برمی‌گردن
‫و همشون دایناسورها نیستن
‫اونی که توی این آبگیرهای گل‌آلود ‫کمین کرده...
‫...یک هیولاس
‫وزغ بعل‌الذباب، ‫وزغ شیطان
‫اونقدر بزرگه که می‌تونه ‫یه دایناسور کوچیک رو یک جا ببلعه
‫ولی این وزغ نر برای شکار اینجا نیست
‫اون دنبال یه جفت می‌گرده
‫وزغ‌های شیطانی ماده ایرادگیرن، ‫پس وزن نر باید یه جای خوب پیدا کنه
‫فقط اون موقع هستش که ‫وزغ نر می‌تونه اونا رو اغوا کنه
‫صدای عمیق وزغی اون ‫تا دوردست‌ها میرن
‫این دقیقا چیزی نیستش که بهش امیدوار بود
‫راپتوسورهای پونزده متری
‫با وعده حموم گل به اینجا جذب شده بودن
‫برای وزغ بعل‌الذباب، ‫زمانبندیشون از این بدتر نمیشد
‫آبگیرهاش حالا زیر ساروپاد هفتاد تُنیه
‫وقت تنگه
‫وزغ‌های شیطانی ماده ‫فقط در شروع فصل بارونی جفتگیری می‌کنن
‫اون یه آبگیر جدید لازم داره
‫یکی هستش
‫رسیدن بهش خطرناکه
‫بالاخره رسید اونجا...
‫ولی متوجه حضورش شدن
‫الکی نیستش که بهش میگن وزغ شیطانی
‫وقتشه تا آواز خوندن بیشتر رو امتحان کنه...
‫...ولی نمی‌تونه خودش رو مجبور کنه ‫تا بیشتر از صدای ساروپادهای راضی شنیده بشه
‫از شانس خوبش،
‫یه چیزی هست که راپتوسور حتی بیشتر از ‫غوطه‌ور شدن توی گِل ازش لذت می‌برن...
‫...و اون غذاس
‫گله گرسنه به راه میفته...
‫هر چند، بدون جا گذاشتن چیز بدردبخوری ‫از اونجا نمیرن
‫ده‌ها ردپای غول پیکر، پر از آب
‫برای وزغ بعل‌الذباب عالی هستش ‫تا جستجوش برای جفت رو ادامه بده
‫یه وزغ شیطانی فقط می‌تونه اینجا زنده بمونه
‫چون هر سال زمین با بارون‌های فصلی غرق میشه
‫هر چند، جاهایی هستش که تغییر اقلیمی
‫به این معنیه که بارون‌ها کمتر قطعی هستن
‫این حوضه داخل خشکی در آمریکای شمالی، ‫در گذشته چندین متر عمق آبی داشت
‫ولی بعد از یک دهه خشکسالی، ‫حالا خشکِ خشک شده
‫با این وجود، ‫بعضی دایناسورها هنوز اینجا هستن
‫یک گله ستبرسرخزندگان،
‫موجودات عجیب غریب، ‫با جمجمه‌های ضخیم و گنبدی شکل
‫اونا ترجیح میدن ‫که از میوه و برگ‌ها تغذیه کنن...
‫...ولی حالا مجبورن ‫تا با ریشه‌ها و حشرات زندگیشون رو بگذرونن
‫یک نر بزرگ گله رو پیش می‌بره
‫اون نظم رو برقرار می‌کنه، برای همین ‫همه می‌تونن در آرامش دنبال غذا بگردن
‫ولی توی گله داره شر به پا میشه
‫اما نر جوون قلدری می‌کنه
‫حالا نر حاکم باید اونو سرجاش بشونه ‫ یا بندازتش بیرون
‫سر رنگارنگشو به رخ می‌کشه...
‫تا جوون رو بترسونه
‫اما اون به این سادگیا پا پس نمی‌کشه
‫جمجمه‌های ضخیم ۲۵ سانتی‌متری باعث میشه ‫ از شاخ‌به‌شاخ‌های قوی‌ جون سالم بدر ببرن
‫نر پیرتر، سنگین‌تره
‫ولی جوونه چابک‌تره و طاقتش بیشتره
‫این موازنه رو به نفعش تغییر میده
‫غرش پیروزی
‫فقط خیلی زود بود
‫بازنده باید بهای سنگینی بده
‫تبعید
‫به تنهایی، ‫و این کشمکشی برای دفاع از خودش خواهد بود
‫البته زندگی اینجا برای برنده هم آسون نیست
‫مگر اینکه بزودی آب به این سرزمین برگرده
‫در سراسر این قاره‌‌‌ی پهناور،
‫بیش از ۲۶ میلیون هکتار باتلاق وجود داره
‫و بیشترشون در تمام طول سال ‫آب گرفته هستن
‫اینجا در بهار،
‫رویش گیاهان جدید بستر تغذیه معرکه‌ای رو ‫برای گله‌ها ایجاد می‌کنه
‫اما جایی که تعداد زیادی گیاه‌خوار وجود داره
‫تعداد زیادی شکارچی‌ هم وجود داره
‫تی‌رکس
‫قدرتمندترین درنده‌های خشکی روی سیاره
‫معمولا برای طعمه‌هاشون کمین می‌کنن
‫اما با این همه حواس جمع...
‫...زمان مناسبی برای حمله نیست
‫با فرارسیدن تاریکی،
‫برخی گله‌هایی که در فضای باز چرا می‌کردن
‫برای سرپناه به سمت جنگل عقب‌نشینی می‌کنن
‫حالا اوضاع به نفع شکارچی‌ها تغییر می‌کنه
‫تیرانوسورها بزرگ‌ترین چشم دایناسوری رو دارن
‫که بهشون دید فوق العاده‌ای در نور کم می‌ده
— ماي موويیز —
‫و می‌تونن تقریباً در سکوت توی جنگل حرکت کنن
‫که به لطف پدهای بالشتکی روی پاهاشونه
‫گروهی از ادمونتوسورها
‫زره ندارن،
‫اما هم اندازه‌ی تی‌رکسن و ‫و دو برابر تی‌رکس سریعترن
‫برای گرفتن طعمه، اونا باید حیله‌گری کنن
‫هر کدوم از شکارچی‌ها با دقت ‫در موقعیتش قرار می‌گیره
‫بعد یکی عمداً صدا درمیاره
‫ادمونتوسورها هوشیار شدن
‫حالا می‌دونن شکارچی‌ها نزدیکن
‫اما دقیقا نمیدونن اونا کجان
‫وقتشه دام رو پهن کنن
‫یه تی‌رکس با عجله بیرون میاد
‫گله میترسه و جایی میره که ‫ تی‌رکس دیگه کمین کرده
‫یه نقشه‌ٔ بی‌نقص توسط...
‫...یکی از بزرگترین شکارچی‌های خشکی ‫که تا به حال...
‫...در باتلاق‌های سیاره ماقبل تاریخ ‫زندگی می‌کردن، اجرا شد
‫این جمجمهٔ یه پاکیسفالوسوره
‫یه گیاه‌خوار ۵ متری
‫علی‌رغم سال‌ها تحقیق،
‫هنوز در تلاشیم بفهمیم ‫چرا این سر عجیب و غریب رو داره
‫البته بارزترین ویژگی پاکیسفالوسورها
‫گنبد عجیبیه که روی سرشون دارن
‫مجموعه‌ای خیلی عجیب از ‫برآمدگی و برجستگی‌های دستگیره مانند
‫کاملا شبیه اژدهان
‫وقتی برای اولین بار این جمجمه‌های ‫خیلی ضخیم و گنبدی شکل رو دیدن...
‫...و ضخامتشون می‌تونست ‫تا ۳۰ سانتی‌متر هم باشه
‫تصور می‌شد خیلی قوی باشن
‫تصور میشد که شاید از این‌ها ‫ برای شاخ‌زدن به همدیگه
‫توی رقابت سر طبقات اجتماعی استفاده می‌کنن
‫امروزه حیوونایی مثل گوسفند بزرگ‌شاخ ‫ اینجوری شاخ میزنن
‫جمجمۀ ضخیم باعث میشه ‫ مغزشون آسیب نبینه
‫ولی آیا این کاملا سر گنبدی شکل ‫پاکیسفالوسورها رو توجیه می‌کنه؟
‫تعدادی از دیرینه‌شناسان فکر می‌کردن ‫که باید داخل جمجمه‌ها رو بررسی کنن
‫تعدادی از گنبد‌های ‫پاکیسفالوسورها رو برش زدن
‫وقتی این کار رو کردن متوجه شدن ‫ شاید اونقدر هم قوی نبوده که...
‫...بتونه در برابر این ضربه‌های مستقیم ‫مقاومت کنه
‫با این‌حال چیز دیگه‌ای کشف کردن که ‫نشون می‌داد گنبد کاربرد متفاوتی داشته
‫شبکه‌ای از الیاف ریز روی سطحش بود
‫این‌ها احتمالا از پوست رنگارنگشون که،
‫برای جذب جفت بود حفاظت می‌کردن
‫این نظریه تا ۲۰۱۳ به نظر قابل قبول میومد
‫تا وقتی که اکتشاف جدیدی صورت گرفت
‫پاکیسفالوسوری پیدا شد،
‫با خراش‌هایی که نشون می‌داد ‫از آسیب سرهای متعددی نجات پیدا کرده
‫و فقط این مورد نبود
‫اون‌ها دوباره ‫مجموعه‌های موزه‌های تاریخی رو بررسی کردن
‫و فهمیدن که شواهد زیادی ‫از این جراحات در مکان مشابه...
‫...بین یه مجموعه‌ی دیگه از ‫پاکیسفالوسورها وجود داره
‫این‌ها شواهد خوبیه از اینکه ‫ اون‌ها احتمالا شاخ به شاخ می‌شدن
‫پس آیا جمجمه‌ها به قدر کافی محکم بودن...
‫...تا در نهایت از مغز ‫ پاکیسفالوسورها محافظت کنن؟
‫برای کشف این موضوع، ‫دانشمندان به آخرین فناوری اسکن رو آوردن
‫می‌تونیم از سی‌تی اسکن برای ساخت ‫ مدل‌های مجازی از استخوان‌ها استفاده کنیم
‫بعد می‌تونیم اون‌ها رو تحت ‫آزمایش‌های مهندسی مختلف قرار بدیم
‫عین کاری که با یه قطعه هواپیما ‫یا یک لگن مصنوعی می‌کنیم
‫این آخرین تیکه شواهد رو ارائه می‌کرد
‫اونا نشون دادن که گنبدهای پاکیسفالوسورها
‫درواقع می‌تونست نیروی زیادی رو تحمل کنه
‫این همون نوع نیروییه که ‫بین فوتبالیست‌های آمریکایی...
‫...وقتی به هم میخورن رد و بدل میشه
‫الان باور داریم که پاکیسفالوسورها...
‫...از سرشون، هم به عنوان یه سلاح ترسناک...
‫...و هم به عنوان جلوۀ رنگارنگ ‫استفاده می‌کردن
‫دو راه برای اینکه نشون بدن ‫ در دنیای ماقبل تاریخشون چه کسی رئیس بوده