1
00:00:08,708 --> 00:00:11,461
‫دایناسورها برای بیشتر از 150 میلیون سال...

2
00:00:11,461 --> 00:00:14,797
‫...به سیاره حکمرانی کردن

3
00:00:15,673 --> 00:00:18,718
‫تقریبا هر گوشه از کره رو اشغال کردن

4
00:00:19,302 --> 00:00:23,139
‫و تقریبا به هر شکل
‫و اندازه قابل تصوری رسیدن

5
00:00:24,349 --> 00:00:27,393
‫بعضیاشون واقعا خارق‌العاده بودن

6
00:00:30,813 --> 00:00:34,526
‫حالا می‌دونیم که تی‎‌رکس یک شناگر قوی بود

7
00:00:36,778 --> 00:00:40,073
‫ولاسیرپترها شکارچی‌های حیله‌گر و پردار بودن

8
00:00:41,991 --> 00:00:45,954
‫و بعضی از دایناسورها
‫عجیب‌ترین رفتار رو داشتن

9
00:00:48,832 --> 00:00:52,585
‫ولی تقریبا هر روز اکتشافات جدید انجام میشه

10
00:00:52,585 --> 00:00:57,632
‫که اطلاعات بیشتری رو راجع به حیات
‫در 66 میلیون سال پیش روی این سیاره میگه

11
00:01:02,595 --> 00:01:05,473
‫این بار در برنامه سیاره ما‌قبل تاریخ،

12
00:01:05,473 --> 00:01:08,017
‫ما حیوانات جدیدی رو آشکار می‌کنیم

13
00:01:09,394 --> 00:01:13,731
‫و نگاهی تازه به جستجوی اون‌ها
‫برای پیدا کردن یک جفت داریم،

14
00:01:15,567 --> 00:01:18,194
‫چالش‌هایی که موقع بزرگ کردن یک خانواده...

15
00:01:19,487 --> 00:01:21,406
‫...و نبردهای غول‌آساشون
‫با اون‌ها مواجه میشن

16
00:01:29,497 --> 00:01:33,960
‫سفر به زمانی که طبیعت
‫باشکوه‌ترین نمایشش رو به نمایش گذاشت

17
00:01:37,505 --> 00:01:41,718
‫این برنامۀ سیاره ماقبل تاریخ 2 هستش

18
00:02:01,112 --> 00:02:04,616
‫باتلاق‌های وسیع شمال‌شرق آسیا

19
00:02:08,202 --> 00:02:13,416
‫در این منطقه آب گرفته کم عمق،
‫جزایر بی‌شماری هست

20
00:02:19,339 --> 00:02:23,092
‫هر کدوم از اون جزایر
‫توسط آب‌های کم تحرک احاطه شده...

21
00:02:26,513 --> 00:02:31,059
‫...و این اون‌ها رو به
‫پناهگاه‌هایی برای حیات تازه تبدیل می‌کنه

22
00:02:36,731 --> 00:02:42,779
‫یک پتروسور جوون، یک آژدارشید.
‫که تازه چند ساعته به دنیا اومده

23
00:02:51,538 --> 00:02:53,289
‫روی جزیره بودن...

24
00:02:53,289 --> 00:02:57,502
‫...به این معنیه که اون می‌تونه
‫قدم‌های تجربی اولش رو در جای امنی برداره

25
00:03:09,681 --> 00:03:15,478
‫حالا که سر از کار پاهاش درآورد،
‫وقتشه که پاهاش رو امتحان کنه

26
00:03:18,439 --> 00:03:22,277
‫اینکه ازشون درست کار بکشه
‫مقداری تمرین می‌بره

27
00:03:25,989 --> 00:03:28,157
‫با اینکه فقط سی سانت قدشه

28
00:03:28,157 --> 00:03:32,495
‫اون به یک غول
‫با گسترۀ بال 9 متری تبدیل میشه

29
00:03:33,621 --> 00:03:36,958
‫و برای انجام این کار
‫به مقدار زیادی غذا نیاز هستش...

30
00:03:40,086 --> 00:03:43,798
‫...چیزی که این جزیره کوچیک
‫نمی‌تونه تامین کنه

31
00:03:48,970 --> 00:03:50,513
‫اون باید از جزیره بره

32
00:03:51,181 --> 00:03:55,351
‫تا توی جنگل‌های باتلاقی‌ای تغذیه کنه
‫که جزیره‌ش رو دوره کردن

33
00:04:04,485 --> 00:04:09,282
‫اولین پروازها همیشه سخت هستن،
‫مخصوصا وقتی که روی آب باشن

34
00:04:12,452 --> 00:04:14,537
‫امروز نسیم سبکی می‌وزه

35
00:04:15,038 --> 00:04:17,916
‫که با کمی بلند کردنش
‫به پروازش کمک می‌کنه

36
00:04:36,100 --> 00:04:39,354
‫ولی این پرندۀ جوون
‫هنوز به اندازه کافی قوی نیستش

37
00:05:01,292 --> 00:05:05,088
‫شِیموسوکوس. شکارچی‌های 4.5 متری

38
00:05:07,882 --> 00:05:10,009
‫این جزیره شاید امنیت رو تامین کنه،

39
00:05:10,510 --> 00:05:13,847
‫ولی آب‌های اطرافش
‫مشخصا امنیتی ندارن

40
00:05:19,227 --> 00:05:23,314
‫اگر که بلند شدن عالی نباشه،
‫اوج گرفتن کار سختیه

41
00:05:29,571 --> 00:05:32,240
‫و این به اندازه کافی بالا نیست

42
00:05:43,543 --> 00:05:45,295
‫بعضی از قوی‌ترین پروازکننده‌ها...

43
00:05:45,295 --> 00:05:48,423
‫...تقریبا به امنیت جنگل رسیدن

44
00:05:51,009 --> 00:05:53,678
‫سایرین هنوز باید نوبت خودشون رو برن

45
00:06:54,239 --> 00:06:56,616
‫یک فرار نسبتا معجزه‌آسا

46
00:06:58,284 --> 00:07:01,663
‫و حالا فرصت اینو داره
‫تا جوایزش رو جمع کنه

47
00:07:14,175 --> 00:07:18,638
‫توی این جنگل‌های باتلاقی غنی،
‫تموم غذایی که نیاز داره هستش

48
00:07:32,235 --> 00:07:34,863
‫اینجا توی باتلاق‌های آمریکای جنوبی،

49
00:07:34,863 --> 00:07:39,325
‫روزهای طولانی تابستون
‫ضیافت بزرگتری رو تامین می‌کنن

50
00:07:40,952 --> 00:07:44,664
‫این باتلاق‌ها مملو از
‫حیوونایی از همه نوع هستن

51
00:07:53,715 --> 00:07:55,633
‫و شکارچی‌ها دارن جمع میشن

52
00:08:04,934 --> 00:08:08,229
‫سوزن‌ماهی وحشی نود سانتی

53
00:08:16,154 --> 00:08:19,866
‫ناهار یک یوتادزد غول آسا میشه

54
00:08:25,705 --> 00:08:30,668
‫اونا از اقوام ولاسیرپترها هستن
‫ولی خیلی خیلی بزرگتر هستن

55
00:08:37,217 --> 00:08:42,138
‫از سر تا دمش 6 متره و
‫وزنش بیش از 362 کیلوگرمه

56
00:08:56,027 --> 00:08:59,531
‫و با دندون‌هایی که بی‌شباهت به تمساح نیست،

57
00:08:59,531 --> 00:09:03,785
‫این دایناسورها خیلی توی گرفتن ماهی
‫مهارت دارن

58
00:09:12,293 --> 00:09:15,547
‫برای اکثر سال،
‫اون‌های شکارچی‌های انفرادی هستن

59
00:09:17,298 --> 00:09:20,343
‫ولی با بالا رفتن تعداد ماهی‌ها
‫در طول تابستون،

60
00:09:21,719 --> 00:09:24,806
‫تعداد یوتادزدها هم بیشتر میشه

61
00:09:32,480 --> 00:09:36,776
‫بیشترین تلاش برای حفظ
‫بهترین مکان‌های ماهی‌گیری برای خودشون

62
00:09:41,322 --> 00:09:43,116
‫اونا وجود رقبا رو تحمل نمی‌کنن

63
00:09:45,322 --> 00:09:58,116
—  ماي موويیز —

64
00:10:01,092 --> 00:10:05,471
‫برای اونایی که در اوج جوونیشون نیستن،
‫زمان چالش‌برانگیزی از سال هستش

65
00:10:08,725 --> 00:10:12,812
‫این نر جوون،
‫هنوز به رنگ‌های جوونیشه

66
00:10:12,812 --> 00:10:16,357
‫امید چندانی به پیدا کردن جای خوبی
‫برای ماهیگیری نداره

67
00:10:21,362 --> 00:10:25,033
‫هر چند، اینجا روش‌های دیگه‌ای
‫برای گرفتن یه وعده غذا هست

68
00:10:30,705 --> 00:10:35,335
‫با وجود کلی غذا در اطراف،
‫بزرگترها غذادهنده‌های اسراف‌گری هستن

69
00:10:38,838 --> 00:10:42,342
‫اونا اغلب فقط بهترین قسمتای ماهی‌ها رو
‫می‌خورن

70
00:10:49,390 --> 00:10:54,187
‫و برای جوونترها،
‫هر باقی موندۀ غذایی خیلی خوبه

71
00:10:56,356 --> 00:10:57,941
‫ولی خطرناکه

72
00:11:08,618 --> 00:11:11,538
‫برای موفق شدن، باید یواشکی جلو بره

73
00:11:34,310 --> 00:11:37,272
‫کبود شده و دست خالیه

74
00:11:40,024 --> 00:11:43,027
‫ولی با وجود اینکه بزرگترها
‫هنوز اطرافش غذا می‌خورن،

75
00:11:43,027 --> 00:11:44,946
‫ممکنه فرصت دیگه‌ای باشه

76
00:12:02,380 --> 00:12:05,884
‫دو بزرگسال سر بهترین جای ماهیگیری
‫دعوا می‌کنن

77
00:12:28,323 --> 00:12:31,159
‫وقتشه تا کوچیکترها حرکتی انجام بدن...

78
00:12:33,703 --> 00:12:35,914
‫...و وقت رفتنه

79
00:12:40,126 --> 00:12:41,127
‫موفقیت آمیز بود

80
00:12:42,003 --> 00:12:44,506
‫و بیشتر از تیکه‌های ضایعاته

81
00:12:47,258 --> 00:12:48,510
‫درسی رو یاد گرفت

82
00:12:49,427 --> 00:12:52,222
‫و وقتی که سال بعدی
‫شرایط خوب برمی‌گرده

83
00:12:52,222 --> 00:12:56,643
‫شاید اون بتونه برای جای ماهیگیری خودش
‫طلب حق کنه

84
00:13:05,735 --> 00:13:10,532
‫در شمال ماداگاسکار،
‫اوضاع همین الانشم داره تغییر می‌کنه

85
00:13:12,283 --> 00:13:17,413
‫اولین بارون بعد از چندین ماه
‫داره زمین خشک رو زنده می‌کنه

86
00:13:25,588 --> 00:13:30,176
‫با دوباره پر شدن آبگیرها و کانال‌ها،
‫حیوون‌ها برمی‌گردن

87
00:13:53,324 --> 00:13:55,577
‫و همشون دایناسورها نیستن

88
00:14:04,085 --> 00:14:06,421
‫اونی که توی این آبگیرهای گل‌آلود
‫کمین کرده...

89
00:14:08,798 --> 00:14:11,551
‫...یک هیولاس

90
00:14:25,023 --> 00:14:28,693
‫وزغ بعل‌الذباب،
‫وزغ شیطان

91
00:14:32,113 --> 00:14:37,035
‫اونقدر بزرگه که می‌تونه
‫یه دایناسور کوچیک رو یک جا ببلعه

92
00:14:39,871 --> 00:14:41,956
‫ولی این وزغ نر برای شکار اینجا نیست

93
00:14:44,209 --> 00:14:46,753
‫اون دنبال یه جفت می‌گرده

94
00:14:49,881 --> 00:14:55,720
‫وزغ‌های شیطانی ماده ایرادگیرن،
‫پس وزن نر باید یه جای خوب پیدا کنه

95
00:14:58,181 --> 00:15:00,808
‫فقط اون موقع هستش که
‫وزغ نر می‌تونه اونا رو اغوا کنه

96
00:15:15,198 --> 00:15:18,535
‫صدای عمیق وزغی اون
‫تا دوردست‌ها میرن

97
00:15:45,603 --> 00:15:48,648
‫این دقیقا چیزی نیستش که بهش امیدوار بود

98
00:15:53,862 --> 00:15:56,948
‫راپتوسورهای پونزده متری

99
00:16:05,582 --> 00:16:10,128
‫با وعده حموم گل به اینجا جذب شده بودن

100
00:16:14,090 --> 00:16:18,094
‫برای وزغ بعل‌الذباب،
‫زمانبندیشون از این بدتر نمیشد

101
00:16:34,277 --> 00:16:39,449
‫آبگیرهاش حالا زیر ساروپاد هفتاد تُنیه

102
00:16:47,165 --> 00:16:49,334
‫وقت تنگه

103
00:16:51,669 --> 00:16:56,257
‫وزغ‌های شیطانی ماده
‫فقط در شروع فصل بارونی جفتگیری می‌کنن

104
00:17:01,262 --> 00:17:03,014
‫اون یه آبگیر جدید لازم داره

105
00:17:08,353 --> 00:17:09,354
‫یکی هستش

106
00:17:21,156 --> 00:17:23,076
‫رسیدن بهش خطرناکه

107
00:18:05,076 --> 00:18:07,328
‫بالاخره رسید اونجا...

108
00:18:09,914 --> 00:18:12,250
‫ولی متوجه حضورش شدن

109
00:18:23,720 --> 00:18:27,265
‫الکی نیستش که بهش میگن وزغ شیطانی

110
00:18:32,270 --> 00:18:34,647
‫وقتشه تا آواز خوندن بیشتر رو امتحان کنه...

111
00:18:38,401 --> 00:18:45,158
‫...ولی نمی‌تونه خودش رو مجبور کنه
‫تا بیشتر از صدای ساروپادهای راضی شنیده بشه

112
00:18:54,626 --> 00:18:55,710
‫از شانس خوبش،

113
00:18:55,710 --> 00:19:00,840
‫یه چیزی هست که راپتوسور حتی بیشتر از
‫غوطه‌ور شدن توی گِل ازش لذت می‌برن...

114
00:19:03,801 --> 00:19:06,262
‫...و اون غذاس

115
00:19:10,725 --> 00:19:12,769
‫گله گرسنه به راه میفته...

116
00:19:14,979 --> 00:19:19,400
‫هر چند، بدون جا گذاشتن چیز بدردبخوری
‫از اونجا نمیرن

117
00:19:23,530 --> 00:19:28,535
‫ده‌ها ردپای غول پیکر، پر از آب

118
00:19:37,877 --> 00:19:42,590
‫برای وزغ بعل‌الذباب عالی هستش
‫تا جستجوش برای جفت رو ادامه بده

119
00:20:04,821 --> 00:20:07,657
‫یه وزغ شیطانی فقط می‌تونه اینجا زنده بمونه

120
00:20:07,657 --> 00:20:12,453
‫چون هر سال زمین با بارون‌های فصلی غرق میشه

121
00:20:15,039 --> 00:20:18,543
‫هر چند، جاهایی هستش که تغییر اقلیمی

122
00:20:18,543 --> 00:20:20,879
‫به این معنیه که بارون‌ها کمتر قطعی هستن

123
00:20:26,634 --> 00:20:32,515
‫این حوضه داخل خشکی در آمریکای شمالی،
‫در گذشته چندین متر عمق آبی داشت

124
00:20:36,352 --> 00:20:40,273
‫ولی بعد از یک دهه خشکسالی،
‫حالا خشکِ خشک شده

125
00:20:47,655 --> 00:20:51,451
‫با این وجود،
‫بعضی دایناسورها هنوز اینجا هستن

126
00:21:02,128 --> 00:21:04,714
‫یک گله ستبرسرخزندگان،

127
00:21:06,049 --> 00:21:09,802
‫موجودات عجیب غریب،
‫با جمجمه‌های ضخیم و گنبدی شکل

128
00:21:22,273 --> 00:21:25,360
‫اونا ترجیح میدن
‫که از میوه و برگ‌ها تغذیه کنن...

129
00:21:28,613 --> 00:21:33,952
‫...ولی حالا مجبورن
‫تا با ریشه‌ها و حشرات زندگیشون رو بگذرونن

130
00:21:48,967 --> 00:21:51,928
‫یک نر بزرگ گله رو پیش می‌بره

131
00:21:54,514 --> 00:22:00,436
‫اون نظم رو برقرار می‌کنه، برای همین
‫همه می‌تونن در آرامش دنبال غذا بگردن

132
00:22:17,370 --> 00:22:21,291
‫ولی توی گله داره شر به پا میشه

133
00:22:24,377 --> 00:22:27,130
‫اما نر جوون قلدری می‌کنه

134
00:22:40,018 --> 00:22:45,982
‫حالا نر حاکم باید اونو سرجاش بشونه
‫ یا بندازتش بیرون

135
00:22:55,867 --> 00:22:58,119
‫سر رنگارنگشو به رخ می‌کشه...

136
00:23:05,376 --> 00:23:07,670
‫تا جوون رو بترسونه

137
00:23:14,969 --> 00:23:17,305
‫اما اون به این سادگیا پا پس نمی‌کشه

138
00:24:07,146 --> 00:24:12,402
‫جمجمه‌های ضخیم ۲۵ سانتی‌متری باعث میشه
‫ از شاخ‌به‌شاخ‌های قوی‌ جون سالم بدر ببرن

139
00:24:34,549 --> 00:24:36,509
‫نر پیرتر، سنگین‌تره

140
00:24:37,927 --> 00:24:41,723
‫ولی جوونه چابک‌تره و طاقتش بیشتره

141
00:24:42,724 --> 00:24:45,560
‫این موازنه رو به نفعش تغییر میده

142
00:24:57,155 --> 00:24:58,990
‫غرش پیروزی

143
00:25:10,210 --> 00:25:12,378
‫فقط خیلی زود بود

144
00:25:28,061 --> 00:25:31,064
‫بازنده باید بهای سنگینی بده

145
00:25:38,613 --> 00:25:39,614
‫تبعید

146
00:25:45,036 --> 00:25:49,207
‫به تنهایی،
‫و این کشمکشی برای دفاع از خودش خواهد بود

147
00:25:55,088 --> 00:25:58,675
‫البته زندگی اینجا برای برنده هم آسون نیست

148
00:25:58,675 --> 00:26:03,763
‫مگر اینکه بزودی آب به این سرزمین برگرده

149
00:26:12,063 --> 00:26:14,482
‫در سراسر این قاره‌‌‌ی پهناور،

150
00:26:14,482 --> 00:26:19,070
‫بیش از ۲۶ میلیون هکتار باتلاق وجود داره

151
00:26:21,948 --> 00:26:25,785
‫و بیشترشون در تمام طول سال
‫آب گرفته هستن

152
00:26:33,042 --> 00:26:34,627
‫اینجا در بهار،

153
00:26:34,627 --> 00:26:39,799
‫رویش گیاهان جدید بستر تغذیه معرکه‌ای رو
‫برای گله‌ها ایجاد می‌کنه

154
00:26:55,315 --> 00:26:59,027
‫اما جایی که تعداد زیادی گیاه‌خوار وجود داره

155
00:27:01,654 --> 00:27:03,698
‫تعداد زیادی شکارچی‌ هم وجود داره

156
00:27:15,251 --> 00:27:16,252
‫تی‌رکس

157
00:27:18,838 --> 00:27:22,133
‫قدرتمندترین درنده‌های خشکی روی سیاره

158
00:27:24,886 --> 00:27:27,096
‫معمولا برای طعمه‌هاشون کمین می‌کنن

159
00:27:30,350 --> 00:27:32,727
‫اما با این همه حواس جمع...

160
00:27:34,896 --> 00:27:37,899
‫...زمان مناسبی برای حمله نیست

161
00:27:48,743 --> 00:27:50,620
‫با فرارسیدن تاریکی،

162
00:27:50,620 --> 00:27:54,749
‫برخی گله‌هایی که در فضای باز چرا می‌کردن

163
00:27:54,749 --> 00:27:57,335
‫برای سرپناه به سمت جنگل عقب‌نشینی می‌کنن

164
00:28:01,548 --> 00:28:05,510
‫حالا اوضاع به نفع شکارچی‌ها تغییر می‌کنه

165
00:28:19,190 --> 00:28:23,236
‫تیرانوسورها بزرگ‌ترین چشم دایناسوری رو دارن

166
00:28:24,904 --> 00:28:27,949
‫که بهشون دید فوق العاده‌ای در نور کم می‌ده

167
00:28:30,904 --> 00:28:45,949
—  ماي موويیز —

168
00:28:48,678 --> 00:28:53,016
‫و می‌تونن تقریباً در سکوت توی جنگل حرکت کنن

169
00:28:53,683 --> 00:28:56,436
‫که به لطف پدهای بالشتکی روی پاهاشونه

170
00:29:07,572 --> 00:29:09,908
‫گروهی از ادمونتوسورها

171
00:29:21,211 --> 00:29:22,712
‫زره ندارن،

172
00:29:22,712 --> 00:29:26,925
‫اما هم اندازه‌ی تی‌رکسن و
‫و دو برابر تی‌رکس سریعترن

173
00:29:31,429 --> 00:29:33,890
‫برای گرفتن طعمه، اونا باید حیله‌گری کنن

174
00:29:46,236 --> 00:29:50,448
‫هر کدوم از شکارچی‌ها با دقت
‫در موقعیتش قرار می‌گیره

175
00:30:00,625 --> 00:30:04,254
‫بعد یکی عمداً صدا درمیاره

176
00:30:16,683 --> 00:30:19,519
‫ادمونتوسورها هوشیار شدن

177
00:30:28,820 --> 00:30:30,947
‫حالا می‌دونن شکارچی‌ها نزدیکن

178
00:30:32,031 --> 00:30:34,534
‫اما دقیقا نمیدونن اونا کجان

179
00:30:37,704 --> 00:30:39,622
‫وقتشه دام رو پهن کنن

180
00:30:43,209 --> 00:30:44,919
‫یه تی‌رکس با عجله بیرون میاد

181
00:30:55,263 --> 00:31:01,728
‫گله میترسه و جایی میره که
‫ تی‌رکس دیگه کمین کرده

182
00:31:42,352 --> 00:31:44,938
‫یه نقشه‌ٔ بی‌نقص توسط...

183
00:31:49,108 --> 00:31:53,321
‫...یکی از بزرگترین شکارچی‌های خشکی
‫که تا به حال...

184
00:31:58,785 --> 00:32:02,705
‫...در باتلاق‌های سیاره ماقبل تاریخ
‫زندگی می‌کردن، اجرا شد

185
00:32:22,183 --> 00:32:26,354
‫این جمجمهٔ یه پاکیسفالوسوره

186
00:32:26,354 --> 00:32:28,815
‫یه گیاه‌خوار ۵ متری

187
00:32:29,941 --> 00:32:32,193
‫علی‌رغم سال‌ها تحقیق،

188
00:32:32,193 --> 00:32:37,365
‫هنوز در تلاشیم بفهمیم
‫چرا این سر عجیب و غریب رو داره

189
00:32:48,042 --> 00:32:50,503
‫البته بارزترین ویژگی پاکیسفالوسورها

190
00:32:50,503 --> 00:32:53,506
‫گنبد عجیبیه که روی سرشون دارن

191
00:32:56,759 --> 00:33:01,806
‫مجموعه‌ای خیلی عجیب از
‫برآمدگی و برجستگی‌های دستگیره مانند

192
00:33:02,432 --> 00:33:04,475
‫کاملا شبیه اژدهان

193
00:33:06,519 --> 00:33:08,938
‫وقتی برای اولین بار این جمجمه‌های
‫خیلی ضخیم و گنبدی شکل رو دیدن...

194
00:33:08,938 --> 00:33:11,858
‫...و ضخامتشون می‌تونست
‫تا ۳۰ سانتی‌متر هم باشه

195
00:33:12,692 --> 00:33:14,527
‫تصور می‌شد خیلی قوی باشن

196
00:33:14,527 --> 00:33:17,655
‫تصور میشد که شاید از این‌ها
‫ برای شاخ‌زدن به همدیگه

197
00:33:17,655 --> 00:33:19,866
‫توی رقابت سر طبقات اجتماعی استفاده می‌کنن

198
00:33:22,202 --> 00:33:26,748
‫امروزه حیوونایی مثل گوسفند بزرگ‌شاخ
‫ اینجوری شاخ میزنن

199
00:33:28,708 --> 00:33:32,128
‫جمجمۀ ضخیم باعث میشه
‫ مغزشون آسیب نبینه

200
00:33:35,298 --> 00:33:39,677
‫ولی آیا این کاملا سر گنبدی شکل
‫پاکیسفالوسورها رو توجیه می‌کنه؟

201
00:33:43,223 --> 00:33:46,392
‫تعدادی از دیرینه‌شناسان فکر می‌کردن
‫که باید داخل جمجمه‌ها رو بررسی کنن

202
00:33:47,727 --> 00:33:50,855
‫تعدادی از گنبد‌های
‫پاکیسفالوسورها رو برش زدن

203
00:33:50,855 --> 00:33:54,234
‫وقتی این کار رو کردن متوجه شدن
‫ شاید اونقدر هم قوی نبوده که...

204
00:33:54,234 --> 00:33:57,195
‫...بتونه در برابر این ضربه‌های مستقیم
‫مقاومت کنه

205
00:33:58,363 --> 00:34:04,410
‫با این‌حال چیز دیگه‌ای کشف کردن که
‫نشون می‌داد گنبد کاربرد متفاوتی داشته

206
00:34:05,620 --> 00:34:09,582
‫شبکه‌ای از الیاف ریز روی سطحش بود

207
00:34:11,167 --> 00:34:14,128
‫این‌ها احتمالا از پوست رنگارنگشون که،

208
00:34:14,128 --> 00:34:16,130
‫برای جذب جفت بود حفاظت می‌کردن

209
00:34:17,799 --> 00:34:24,138
‫این نظریه تا ۲۰۱۳ به نظر قابل قبول میومد

210
00:34:24,848 --> 00:34:27,308
‫تا وقتی که اکتشاف جدیدی صورت گرفت

211
00:34:29,351 --> 00:34:31,228
‫پاکیسفالوسوری پیدا شد،

212
00:34:31,228 --> 00:34:37,025
‫با خراش‌هایی که نشون می‌داد
‫از آسیب سرهای متعددی نجات پیدا کرده

213
00:34:38,652 --> 00:34:40,947
‫و فقط این مورد نبود

214
00:34:41,989 --> 00:34:45,118
‫اون‌ها دوباره
‫مجموعه‌های موزه‌های تاریخی رو بررسی کردن

215
00:34:45,118 --> 00:34:48,163
‫و فهمیدن که شواهد زیادی
‫از این جراحات در مکان مشابه...

216
00:34:48,163 --> 00:34:51,916
‫...بین یه مجموعه‌ی دیگه از
‫پاکیسفالوسورها وجود داره

217
00:34:53,793 --> 00:34:56,670
‫این‌ها شواهد خوبیه از اینکه
‫ اون‌ها احتمالا شاخ به شاخ می‌شدن

218
00:35:02,385 --> 00:35:04,637
‫پس آیا جمجمه‌ها به قدر کافی محکم بودن...

219
00:35:04,637 --> 00:35:07,807
‫...تا در نهایت از مغز
‫ پاکیسفالوسورها محافظت کنن؟

220
00:35:11,144 --> 00:35:15,481
‫برای کشف این موضوع،
‫دانشمندان به آخرین فناوری اسکن رو آوردن

221
00:35:17,150 --> 00:35:20,987
‫می‌تونیم از سی‌تی اسکن برای ساخت
‫ مدل‌های مجازی از استخوان‌ها استفاده کنیم

222
00:35:20,987 --> 00:35:24,115
‫بعد می‌تونیم اون‌ها رو تحت
‫آزمایش‌های مهندسی مختلف قرار بدیم

223
00:35:24,115 --> 00:35:28,328
‫عین کاری که با یه قطعه هواپیما
‫یا یک لگن مصنوعی می‌کنیم

224
00:35:29,579 --> 00:35:33,249
‫این آخرین تیکه شواهد رو ارائه می‌کرد

225
00:35:37,420 --> 00:35:39,172
‫اونا نشون دادن که گنبدهای پاکیسفالوسورها

226
00:35:39,172 --> 00:35:42,050
‫درواقع می‌تونست نیروی زیادی رو تحمل کنه

227
00:35:44,302 --> 00:35:47,388
‫این همون نوع نیروییه که
‫بین فوتبالیست‌های آمریکایی...

228
00:35:47,388 --> 00:35:49,057
‫...وقتی به هم میخورن رد و بدل میشه

229
00:35:54,771 --> 00:35:58,316
‫الان باور داریم که پاکیسفالوسورها...

230
00:35:58,316 --> 00:35:59,943
‫...از سرشون، هم به عنوان یه سلاح ترسناک...

231
00:36:02,278 --> 00:36:04,197
‫...و هم به عنوان جلوۀ رنگارنگ
‫استفاده می‌کردن

232
00:36:07,283 --> 00:36:12,288
‫دو راه برای اینکه نشون بدن
‫ در دنیای ماقبل تاریخشون چه کسی رئیس بوده